Kasten öldürmeye teşebbüs, bir kişinin başka bir insanı öldürme kastıyla suçun icrasına başlamasına rağmen ölüm neticesinin failin elinde olmayan nedenlerle gerçekleşmemesi halinde gündeme gelir. Halk arasında “adam öldürmeye teşebbüs” olarak da ifade edilen bu durum, hukuken TCK 35‘teki teşebbüs hükümleri ile TCK 81 veya TCK 82‘deki kasten öldürme hükümleri birlikte değerlendirilerek ele alınır.
Ancak bir kişinin yaralanmış olması, olayın kendiliğinden kasten öldürmeye teşebbüs olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Buradaki en önemli meselelerden biri, failin öldürme kastıyla mı yoksa yaralama kastıyla mı hareket ettiğinin belirlenmesidir. Bu değerlendirme yapılırken olayın gerçekleşme şekli ve dosyadaki deliller birlikte ele alınır.
Bu yazıda kasten öldürmeye teşebbüs cezasının nasıl belirlendiği, teşebbüsün hangi şartlarda oluştuğu, kasten yaralama suçundan nasıl ayrıldığı ve öldürme kastının hangi ölçütlerle değerlendirildiği açıklanacaktır. Ayrıca silahla veya bıçakla gerçekleştirilen eylemler, haksız tahrik, meşru savunma, gönüllü vazgeçme, soruşturma ve yargılama süreci ile Yargıtay’ın yaklaşımı da ele alınacaktır.
Özellikle öldürmeye teşebbüs cezası bakımından yalnızca kanunda belirtilen ceza aralığına bakmak yeterli değildir. Somut olayın nasıl gerçekleştiği, failin kastı ve mevcut deliller; uygulanacak suç hükmünü ve sonuçta ortaya çıkacak hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Nedir?
Kasten öldürmeye teşebbüs, failin bir kişiyi öldürme kastıyla suçun icrasına başlamasına rağmen ölüm sonucunun gerçekleşmemesi halinde gündeme gelir. Burada yalnızca ölümün meydana gelmemiş olması yeterli değildir; öldürme kastının bulunması ve suçun icrasına yönelik elverişli hareketlerle başlanmış olması gerekir.
Teşebbüs hükümleri TCK 35‘te düzenlenir. Bu nedenle tamamlanmış hali TCK 81‘de düzenlenen temel kasten öldürme suçuna yönelik teşebbüste TCK 81 ile TCK 35; TCK 82‘deki nitelikli hallerden birinin söz konusu olduğu olaylarda ise TCK 82 ile TCK 35 birlikte değerlendirilir.
Buradaki önemli nokta şudur: Bir kişinin yaralanmış olması, tek başına kasten öldürmeye teşebbüs suçunun oluştuğunu göstermez. Örneğin eylemin yaralama kastıyla gerçekleştirilmiş olması halinde, ölüm meydana gelmemiş olsa da olayın hukuki niteliği kasten öldürmeye teşebbüs değil, şartlarına göre kasten yaralama olabilir. Bu nedenle suçun belirlenmesinde failin eylemi gerçekleştirirken sahip olduğu kastın ortaya konulması gerekir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs ile Kasten Öldürme Arasındaki Fark
Kasten öldürme ile kasten öldürmeye teşebbüs arasındaki temel fark, ölüm neticesinin gerçekleşip gerçekleşmemesidir. Teşebbüs halinde suçun icrasına başlanmış olmasına rağmen ölüm gerçekleşmez.
| Kasten Öldürme | Kasten Öldürmeye Teşebbüs | |
| Ölüm neticesi | Gerçekleşir. | Gerçekleşmez. |
| Hukuki dayanak | TCK 81 veya 82 | TCK 35 ile birlikte TCK 81 veya 82 |
| Temel ayrım | Suç tamamlanmıştır. | Suçun icrasına başlanmış, ancak tamamlanamamıştır. |
Hangi hükmün uygulanacağı, olayda temel kasten öldürme mi yoksa nitelikli kasten öldürme mi bulunduğuna göre belirlenir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs ile Kasten Yaralama Arasındaki Fark
Bu iki suç arasındaki en önemli ayrım, failin öldürme kastıyla mı yoksa yaralama kastıyla mı hareket ettiğidir. Aynı eylem sonucunda bir kişinin yaralanmış olması, tek başına suçun hangisi olduğunu belirlemez.
Mahkeme, kastın belirlenmesinde olayın bütününü değerlendirir. Bu kapsamda özellikle;
- kullanılan araç ve yöntemin niteliği,
- darbe veya atışların sayısı ve nasıl gerçekleştirildiği,
- vücudun hangi bölgesinin hedef alındığı,
- eylemin devam edip etmediği,
- taraflar arasında olay öncesinde bir husumet veya ilişki bulunup bulunmadığı,
- olay sırasında tarafların davranışları,
- olay sonrasındaki davranışlar
birlikte değerlendirilir.
Dolayısıyla tek bir ölçütten hareket edilerek “bu olay kesinlikle öldürmeye teşebbüstür” veya “yaralamadır” sonucuna varılamaz. Özellikle kullanılan araç veya yaralanmanın ağırlığı tek başına belirleyici değildir; bunların olayın diğer özellikleriyle birlikte öldürme kastını gösterip göstermediğine bakılır.
Kasten yaralama ile ilgili ayrıntılı rehber için Kasten Yaralama Cezası (TCK 86-87): Kasten Adam Yaralama Suçu ve Cezası yazımıza bakabilrisiniz.
Kasten Öldürmeye Teşebbüsün Unsurları
Suç İşleme Kastının Bulunması
Kasten öldürmeye teşebbüsten söz edilebilmesi için failin öldürme kastıyla hareket etmesi gerekir. TCK 21 kapsamında kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Bu nedenle failin sonradan “öldürmek istemedim” şeklindeki açıklaması tek başına belirleyici değildir. Kastın varlığı, olayın gerçekleşme biçimi ve dışa yansıyan koşullar birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Elverişli Hareketlerle İcraya Başlanması
TCK 35’e göre teşebbüsten söz edilebilmesi için failin, elverişli hareketlerle doğrudan doğruya suçun icrasına başlamış olması gerekir. Henüz suçun işlenmesine yönelik hazırlık aşamasında kalan davranışlar teşebbüs kapsamında değildir.
Örneğin yalnızca silah temin edilmesi veya olay yerine gitmek gibi hazırlık niteliğindeki davranışlar, tek başına kasten öldürmeye teşebbüs için yeterli değildir. Buna karşılık öldürme suçunun icrasına doğrudan yönelen ve neticeyi gerçekleştirmeye elverişli hareketlere başlanması halinde teşebbüs hükümleri gündeme gelebilir.
Ölüm Neticesinin Gerçekleşmemesi
Teşebbüsün bir diğer şartı, failin gerçekleştirdiği icra hareketlerine rağmen ölüm sonucunun meydana gelmemesidir. Ölümün gerçekleşmemesi, failin kendi iradesinden bağımsız bir nedenle ortaya çıkmışsa teşebbüs hükümleri uygulanabilir.
Buna karşılık fail, kendi isteğiyle eyleminden vazgeçer veya kendi çabasıyla ölüm sonucunun gerçekleşmesini önlerse gönüllü vazgeçme hükümleri gündeme gelebilir. Gönüllü vazgeçmenin şartları ve hukuki sonuçları aşağıda ayrıca ele alınacaktır.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Cezası Kaç Yıldır?
Kasten öldürmeye teşebbüs cezası, olayın TCK 81’deki temel kasten öldürme suçuna mı yoksa TCK 82’deki nitelikli kasten öldürme hallerinden birine mi ilişkin olduğuna göre değişir. TCK 35/2 uyarınca
- müebbet hapis cezasını gerektiren kasten öldürme suçuna teşebbüste 10 yıldan 18 yıla kadar hapis,
- ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren nitelikli kasten öldürme suçuna teşebbüste ise 14 yıldan 21 yıla kadar hapis cezası söz konusu olur.
TCK 81 Kapsamında Kasten Öldürmeye Teşebbüs Cezası
TCK 81’de düzenlenen temel kasten öldürme suçunun cezası müebbet hapistir. Bu suça teşebbüs edildiğinde TCK 35/2 uygulanır ve ceza 10 yıldan 18 yıla kadar hapis olarak belirlenir.
Bu ceza aralığı, 4 Haziran 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7550 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. Bu nedenle internette karşılaşılabilen eski 9 yıldan 15 yıla kadar hapis cezasına ilişkin bilgiler güncel değildir.
TCK 82 Kapsamında Kasten Öldürmeye Teşebbüs Cezası
Eylem, TCK 82’de sayılan nitelikli kasten öldürme hallerinden biri kapsamında kalıyorsa tamamlanmış suçun yaptırımı ağırlaştırılmış müebbet hapistir. Bu suça teşebbüs halinde ise TCK 35/2 gereğince 14 yıldan 21 yıla kadar hapis cezası uygulanır.
Ancak bir olayda TCK 82’nin uygulanabilmesi için kanunda düzenlenen nitelikli halin şartlarının gerçekten oluşması gerekir. Örneğin yalnızca olayda belirli bir aracın kullanılmış olması veya mağdur ile fail arasında belirli bir ilişkinin bulunması, tek başına TCK m.82’deki nitelikli hallerden birinin uygulanması için yeterli değildir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Cezası Nasıl Belirlenir?
Kanunda belirtilen 10-18 yıl veya 14-21 yıl aralığı, her dosyada aynı cezanın verileceği anlamına gelmez. Mahkeme, öncelikle suçun hukuki niteliğini ve uygulanacak kanun hükümlerini belirler; ardından TCK m.61 ve ilgili diğer hükümler uyarınca temel cezanın ve teşebbüs, haksız tahrik, takdiri indirim gibi cezanın belirlenmesine etkili kurumların uygulanması suretiyle sonuç cezayı belirler.
Özellikle;
- olayın TCK 81 veya TCK 82 kapsamında olup olmadığı,
- teşebbüsün koşulları,
- haksız tahrik bulunup bulunmadığı,
- takdiri indirim nedenlerinin mevcut olup olmadığı,
- tekerrür ve diğer bireyselleştirme hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı
ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle öldürmeye teşebbüs cezası hakkında yalnızca kanundaki alt ve üst sınırlar üzerinden somut bir ceza miktarı söylemek, dosyanın diğer özellikleri bilinmeden doğru olmaz.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Ceza İndirimi Olur mu?
Kasten öldürmeye teşebbüs halinde ceza, TCK m.35 uyarınca tamamlanmış suça göre daha düşük bir aralık üzerinden belirlenir. Bunun dışında, somut olayın şartları, varsa haksız tahrik veya takdiri indirim gibi hükümler de ayrıca uygulanabilir.
Haksız tahrik, TCK m.29’da düzenlenir ve failin maruz kaldığı haksız bir fiilin etkisi altında suç işlemesi halinde cezada indirim yapılmasını sağlar. Takdiri indirim ise TCK m.62 kapsamında; failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi nedenler dikkate alınarak uygulanabilir. Ancak duruşmada mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışlar takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınamaz.
Bu nedenle “kasten öldürmeye teşebbüs cezası ne kadar düşer?” sorusuna herkes için geçerli tek bir oran vermek mümkün değildir. Uygulanabilecek indirimler, somut olayın özelliklerine ve mahkemenin değerlendirmesine göre değişir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Gönüllü Vazgeçme
Gönüllü vazgeçme, TCK 36’ya göre failin başladığı suçun icra hareketlerinden kendi iradesiyle vazgeçmesi veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlemesidir.
Şartları oluştuğunda fail, kasten öldürmeye teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz. Ancak o ana kadar gerçekleştirdiği hareketler başka bir suçu oluşturuyorsa, yalnızca o suçtan sorumlu tutulabilir.
Gönüllü vazgeçmede belirleyici olan, failin suçun tamamlanmasını kendi iradesiyle bırakması veya suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla önlemesidir. Örneğin mağdurun hastanede tedavi edilerek kurtarılması, failin gönüllü olarak neticeyi önlediği anlamına gelmez. Buna karşılık failin kendi çabasıyla mağdurun hayatını kurtarması veya ölüm sonucunu önlemesi halinde TCK m.36 kapsamında gönüllü vazgeçme gündeme gelebilir.
Gönüllü Vazgeçme ile Kasten Öldürmeye Teşebbüs Arasındaki Fark
Temel ayrım, suçun neden tamamlanamadığıdır. Fail kendi iradesiyle vazgeçmiş veya neticeyi kendi çabasıyla önlemişse gönüllü vazgeçme; üçüncü kişinin müdahalesi, mağdurun kaçması, silahın çalışmaması gibi failin iradesi dışındaki bir nedenle ölüm gerçekleşmemişse kasten öldürmeye teşebbüs söz konusu olabilir.
Bu ayrımın somut olayda nasıl gerçekleştiği, failin eylemden neden vazgeçtiği ve sonrasında ne yaptığı birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Haksız Tahrik
Kasten öldürmeye teşebbüs suçunda haksız tahrik, şartları oluştuğunda TCK m.29 uyarınca cezada indirim sağlayabilir; ancak suçun hukuki niteliğini değiştirmez. Halk arasında “ağır tahrik” veya “tahrik sonucu adam öldürme” şeklinde ifade edilen durum da hukuken bu kapsamda değerlendirilir.
Haksız tahrikin uygulanabilmesi için failin, haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elem etkisi altında hareket etmiş olması gerekir. Sadece “sinirlendim” veya “bana hakaret etti” şeklindeki soyut ifadeler yeterli değildir. Olay öncesindeki gelişmeler, tarafların davranışları ve tahrik oluşturan fiilin niteliği somut delillerle birlikte değerlendirilir.
Haksız tahrikin uygulanıp uygulanmayacağı ve uygulanacak indirim oranı, somut olayın koşullarına göre belirlenir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Meşru Savunma (Nefsi Müdafaa)
Meşru savunma, TCK m.25 kapsamında, kişiye veya başkasına yönelen haksız bir saldırıya karşı gerçekleştirilen savunmadır. Şartları oluştuğunda fiil hukuka uygun kabul edilir ve fail hakkında ceza verilmez.
Bir olayda meşru savunmadan söz edilebilmesi için genel olarak;
- haksız bir saldırının bulunması,
- saldırının gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan bir saldırı niteliğinde olması,
- savunmanın bu saldırıyı defetmeye yönelik olması ve
- savunmanın olayın koşullarına göre saldırı ile orantılı biçimde gerçekleştirilmesi gerekir.
Halk arasında “nefsi müdafaadan adam öldürme” olarak ifade edilen durumun hukuki karşılığı meşru savunmadır. Ancak bir kişinin saldırıya uğramış olması, gerçekleştirilen her karşı eylemin otomatik olarak meşru savunma kapsamında kalacağı anlamına gelmez. Saldırının niteliği, olayın gerçekleşme şekli ve savunmanın koşulları birlikte değerlendirilir.
Meşru savunma ile haksız tahrik birbirinden farklıdır. Meşru savunmada haksız bir saldırıya karşı savunma söz konusuyken, haksız tahrikte haksız bir fiilin oluşturduğu hiddet veya şiddetli elem etkisi altında suç işlenmesi söz konusudur. Meşru savunma şartları oluştuğunda hukuka uygunluk gündeme gelirken, haksız tahrik şartları oluştuğunda cezada indirim söz konusu olur.
Savunmanın sınırlarının aşılması halinde ise olayın özelliklerine göre TCK m.27 ayrıca değerlendirilir.
Silahla Kasten Öldürmeye Teşebbüs
Silahla gerçekleştirilen bir eylemde, kullanılan aracın niteliği öldürme kastının belirlenmesi bakımından önem taşıyabilir. Ancak silah kullanılmış olması, tek başına olayın kasten öldürmeye teşebbüs olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Bütün koşullar birlikte değerlendirilir.
Ateşli silah, bıçak veya başka bir aracın kullanılması halinde özellikle;
- Atış veya darbe sayısı,
- Atış ya da saldırı mesafesi,
- Vücudun hedef alınan bölgesi,
- Kullanılan aracın öldürmeye elverişliliği,
- Eylemin hangi koşullarda sona erdiği
gibi hususlar kastın belirlenmesinde dikkate alınabilir.
📌 Burada ayrıca önemli bir ayrım vardır: Silah kullanılması, tek başına TCK m.82’de kasten öldürmenin nitelikli halleri arasında sayılan ayrı bir neden değildir. Bu nedenle silahla kasten öldürmeye teşebbüs edilen her olayda otomatik olarak TCK m.82 uygulanmaz. Nitelikli halin bulunup bulunmadığı, TCK m.82’deki koşullar ayrıca değerlendirilerek belirlenir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Öldürme Kastı Nasıl Belirlenir?
Kasten öldürmeye teşebbüs ile kasten yaralama arasındaki ayrımda en önemli konu, failin öldürme kastıyla mı yoksa yaralama kastıyla mı hareket ettiğinin belirlenmesidir. Bu değerlendirme tek bir olguya göre yapılmaz. Olayın gerçekleşme biçimi ve dosyadaki deliller bir bütün olarak ele alınır.
Kullanılan Araç ve Yöntem
Silah, bıçak veya başka bir aracın kullanılması, kastın belirlenmesinde dikkate alınabilir. Burada yalnızca aracın adı değil, somut olayda nasıl ve ne şekilde kullanıldığı önemlidir. Aracın ölüm sonucunu meydana getirmeye elverişli olup olmadığı da değerlendirilir.
Hedef Alınan Bölge ve Yaraların Niteliği
Eylemin vücudun hayati bir bölgesine yönelip yönelmediği, meydana gelen yaraların yeri ve niteliği ile yaralanmanın ağırlığı değerlendirmede dikkate alınabilir. Ancak yaranın ağır olması veya hayati bölgede bulunması tek başına öldürme kastını göstermez.
Darbe veya Atış Sayısı ve Olayın Gerçekleşme Biçimi
Tek darbe veya tek atış yapılması, tek başına yaralama kastının bulunduğunu göstermez. Aynı şekilde çok sayıda darbe veya atış yapılması da tek başına öldürme kastını kesin olarak ortaya koymaz. Eylemin nasıl gerçekleştiği, hangi koşullarda devam ettiği ve olayın bütünü birlikte değerlendirilir.
Eylemin Neden Sona Erdiği
Eylemin neden tamamlanamadığı da önem taşıyabilir. Örneğin;
- failin kendiliğinden durması,
- üçüncü bir kişinin müdahale etmesi,
- mağdurun olay yerinden kaçması,
- silahın tutukluk yapması veya başka bir dış etkenin ortaya çıkması
birbirinden farklı hukuki değerlendirmeler gerektirebilir.
Olay Öncesi ve Sonrası Davranışlar
Taraflar arasındaki önceki husumet, tehdit veya diğer gelişmeler de kastın belirlenmesinde dikkate alınabilir. Olay sonrasında failin yardım çağırması, mağdurun durumuyla ilgilenmesi veya olay yerinden kaçması gibi davranışlar da dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
📌 Öldürme kastı tek bir ölçüt üzerinden değil, olayın bütün özellikleri ve dosyadaki deliller birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçunda Deliller
Kasten öldürmeye teşebbüs dosyalarında suçun nasıl gerçekleştiğinin ortaya konulması için farklı nitelikte deliller kullanılabilir. Özellikle şu deliller önem taşıyabilir:
- Kamera kayıtları: Olayın öncesini, gerçekleşme anını ve sonrasını gösterebilir.
- Tanık anlatımları: Olayı gören veya olay öncesi ve sonrasındaki gelişmelere ilişkin bilgi sahibi kişilerin beyanları değerlendirilir.
- Adli ve adli tıp raporları: Yaralanmanın yeri, niteliği, ağırlığı ve hayati tehlike bulunup bulunmadığı konusunda teknik tespitler içerir.
- Olay yeri incelemesi: Olayın gerçekleşme biçiminin ve kullanılan araçların belirlenmesine yardımcı olabilir.
- Silah ve diğer suç araçları: Kullanılan aracın niteliği ve olayla bağlantısı araştırılır.
- Telefon ve dijital kayıtlar: Arama kayıtları, konum verileri ve diğer dijital veriler olayın aydınlatılmasına katkı sağlayabilir.
- Mesajlaşmalar ve diğer iletişimler: Olay öncesi veya sonrasındaki yazışmalar, taraflar arasındaki ilişkinin ve olayın gelişiminin anlaşılmasında dikkate alınabilir.
Bu delillerden hiçbiri tek başına dosyanın sonucunu belirlemez. Her delilin anlamı, diğer delillerle kurduğu bağlantı ve olayın bütünü içindeki yeri birlikte değerlendirilerek ortaya çıkar.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçunda Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kasten öldürmeye teşebbüs ile kasten yaralama arasındaki ayrımda tek bir ölçütü esas almamaktadır. Kullanılan aracın niteliği, atış veya darbenin özellikleri, hedef alınan bölge, mesafe, meydana gelen yaralanmanın niteliği ve olayın gerçekleşme biçimi birlikte değerlendirilmektedir.
Kasten Yaralama ile Kasten Öldürmeye Teşebbüsün Birlikte Değerlendirildiği Örnek
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/47, K. 2022/352, 17.05.2022
Bu kararda sanık, av tüfeğiyle üç kişiye ateş etmiş ve mağdurların farklı şekilde yaralanmasına neden olmuştur. Ceza Genel Kurulu, her mağdur bakımından aynı hukuki sonuca ulaşmamıştır.
Daha uzak mesafeden yapılan atışlarla hafif veya hayati tehlike oluşturmayacak şekilde yaralanan iki mağdur yönünden, kullanılan saçmaların niteliği, atış mesafesi ve yaralanmalar birlikte değerlendirilerek kasten yaralama sonucuna ulaşılmıştır. Buna karşılık diğer mağdura daha yakın mesafeden, baş bölgesi hedef alınarak yapılan atış sonucunda hayati tehlike ve kalıcı organ kaybı meydana gelmesi nedeniyle eylem kasten öldürmeye teşebbüs olarak kabul edilmiştir.
Karar, özellikle aynı olayda kullanılan silahın veya eylemin tek başına bütün mağdurlar bakımından aynı suç vasfını doğurmayabileceğini göstermesi açısından önemlidir.
Kasten Öldürme ve Öldürmeye Teşebbüste Kastın Değerlendirilmesine İlişkin Bir Örnek
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/444, K. 2022/423, 08.06.2022
Bu dosyada sanığın ateşli silahla gerçekleştirdiği eylem sonucunda bir kişi hayatını kaybetmiş, başka bir kişi ise yaralanmıştır. Ceza Genel Kurulu, olayın oluş şekli, ateş edilen mesafe, atışların sayısı ve hedef alınan kişilerin konumu gibi unsurları birlikte değerlendirerek kastın niteliğini incelemiştir.
Kararda, sanığın olay sırasında birden fazla kişiye yakın mesafeden ateş etmesi ve mağdurların olayın içinde bulunmaları gibi koşulların kastın belirlenmesinde dikkate alınması gerektiği kabul edilmiştir. Ceza Genel Kurulu, somut olayda eylemlerin doğrudan kastla gerçekleştiği sonucuna ulaşmıştır.
Bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde, öldürme kastının yalnızca kullanılan silaha, atış sayısına veya meydana gelen yaralanmanın ağırlığına bakılarak belirlenmediği görülmektedir. Suç vasfı, olayın bütün özellikleri ve bu özellikleri ortaya koyan deliller birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçunda Soruşturma ve Yargılama Süreci
Kasten öldürmeye teşebbüs iddiasında süreç, olayın Cumhuriyet savcılığı tarafından soruşturulmasıyla başlar. Soruşturma ve yargılama boyunca olayın nasıl gerçekleştiği, mevcut deliller ve failin kastı birlikte değerlendirilir.
Soruşturma Aşaması
Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülen soruşturmada olayın aydınlatılması ve delillerin toplanması amaçlanır. Bu kapsamda;
- Olay yeri incelemesi yapılabilir.
- Mağdurun yaralanmasına ilişkin adli raporlar ve gerektiğinde adli tıp incelemeleri alınabilir.
- Kamera kayıtları, telefon ve diğer dijital deliller araştırılabilir.
- Olayı gören kişilerin tanık beyanları alınabilir.
- Şüphelinin ifadesi alınarak savunması değerlendirilir.
- Kullanılan silah veya diğer araçlar üzerinde inceleme yapılabilir.
Soruşturma sırasında tutuklama veya adli kontrol uygulanıp uygulanmayacağı da ayrıca değerlendirilir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Tutuklama ve Tutuksuz Yargılama
Kasten öldürmeye teşebbüs suçunun CMK m.100 kapsamında tutuklama bakımından katalog suçlar arasında değerlendirilmesi mümkündür. Bununla birlikte katalog suç kapsamında bulunması, somut olayda tutuklama kararının otomatik olarak verileceği anlamına gelmez. Tutuklama için CMK m.100 ve devamında öngörülen koşulların somut olayda gerçekleşmesi ve tedbirin ölçülü olması gerekir.
Bu değerlendirmede kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin yanı sıra kaçma şüphesi, delilleri etkileme ihtimali ve tutuklama tedbirinin ölçülü olup olmadığı dikkate alınır. Bu şartların bulunmadığı durumlarda kişi tutuksuz yargılanabilir veya hakkında adli kontrol uygulanabilir.
Kovuşturma Aşaması
Yeterli şüphe bulunması halinde Cumhuriyet savcısı tarafından iddianame düzenlenir. İddianamenin kabulüyle kovuşturma aşaması başlar.
Kasten öldürmeye teşebbüs suçuna ilişkin davalar ağır ceza mahkemesinin görev alanındadır. Yargılama sırasında kamera kayıtları, tanık anlatımları, adli raporlar ve diğer deliller değerlendirilir; sanığın savunması ile katılan tarafın hakları kapsamında yaptığı beyanlar dinlenir. Yargılama sonunda mahkeme, delillere göre suçun niteliğini belirleyerek hüküm kurar.
İstinaf ve Temyiz
İlk derece mahkemesinin kararına karşı, kanuni şartları bulunuyorsa istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi kararlarının temyize tabi olması halinde ise Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılabilir.
Kanun yolu süreleri ve hangi kararların istinaf veya temyize tabi olduğu, somut kararın niteliğine ve kararın tebliğ tarihine göre belirlenir. Bu nedenle özellikle süre hesabında kararın kendisi ve başvuru tarihinde yürürlükte bulunan güncel CMK hükümleri esas alınmalıdır.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçunda Şikayet ve Uzlaşma
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Şikayete Tabi midir?
Hayır. Kasten öldürmeye teşebbüs şikayete tabi bir suç değildir. Soruşturma ve kovuşturma, mağdurun şikâyetine bağlı olmaksızın Cumhuriyet savcılığı ve mahkeme tarafından yürütülür.
Bu nedenle mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi, şartları oluşmuş bir kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Uzlaşmaya Tabi midir?
Hayır. Kasten öldürmeye teşebbüs uzlaştırma kapsamında değildir. Tarafların kendi aralarında anlaşması veya uzlaşması, ceza davasını uzlaştırma nedeniyle ortadan kaldırmaz.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçunda Zamanaşımı
Kasten öldürmeye teşebbüs bakımından dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı farklı kavramlardır. Dava zamanaşımı, belirli bir süre içinde kamu davasının açılmaması halinde gündeme gelirken; ceza zamanaşımı, kesinleşmiş cezanın belirli süre içinde infaz edilmemesiyle ilgilidir.
Teşebbüs halinde dava zamanaşımı süresi belirlenirken, TCK m.66’da öngörülen esaslar dikkate alınır. Zamanaşımı süresinin belirlenmesinde, kural olarak suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırı esas alınır; dosyadaki mevcut deliller itibarıyla daha ağır cezayı gerektiren nitelikli haller de dikkate alınır. Teşebbüs halinde ise zamanaşımı, son icra hareketinin gerçekleştirildiği günden itibaren işlemeye başlar.
Zamanaşımı süresi içinde kesme veya durma nedenleri bulunması halinde hesaplama değişebilir. Bu nedenle kasten öldürmeye teşebbüs bakımından kesin bir zamanaşımı süresi söylemek için suç tarihi, uygulanacak hükümler ve dosyanın usulî geçmişi birlikte incelenmelidir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçunda İştirak
Kasten öldürmeye teşebbüs suçunun birden fazla kişinin katkısıyla işlenmesi halinde, kişilerin eylemdeki rolüne göre TCK m.37 ve devamındaki iştirak hükümleri uygulanabilir. Hangi iştirak biçiminin bulunduğu, her kişinin somut olayda yaptığı katkıya göre belirlenir.
Müşterek Faillik
Birden fazla kişinin suçun icrasına birlikte katılması ve suç üzerinde ortak hâkimiyet kurması halinde müşterek faillik söz konusu olabilir. Her kişinin eylem içindeki katkısı ayrıca değerlendirilir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Azmettirme
Bir kişiyi başka bir kişiyi öldürmeye teşebbüs etmeye karar verdirecek şekilde yönlendiren kişinin sorumluluğu azmettirme hükümleri kapsamında değerlendirilebilir. Burada azmettiren kişinin öldürme suçuna ilişkin kastının bulunması önem taşır.
Kasten Öldürmeye Teşebbüste Yardım Etme
Suçun işlenmesini kolaylaştırmak amacıyla araç sağlamak, yol göstermek veya başka şekilde maddi ya da manevi katkı sunmak, olayın özelliklerine göre yardım etme kapsamında değerlendirilebilir.
İştirakin türü ve kişinin sorumluluğu, yalnızca olayda bulunmasına göre değil, suçun işlenmesine yaptığı somut katkı ve bu katkıya ilişkin kastı dikkate alınarak belirlenir.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçunda İnfaz ve Yatar Hesaplama
Mahkemenin hükmettiği hapis cezası ile kişinin cezaevinde fiilen geçireceği süre aynı değildir. İnfaz hesaplama yapılırken hükmedilen cezanın yanı sıra suç tarihi ve uygulanacak infaz hükümleri de dikkate alınır.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Kaç Yıl Yatar?
“Kasten öldürmeye teşebbüs kaç yıl yatar?” sorusuna herkes için geçerli tek bir süre vermek mümkün değildir. İnfaz süresinin belirlenmesinde özellikle;
- Suç tarihi,
- Hükmedilen ceza,
- İnfaz mevzuatı,
- Tekerrür hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığı,
- Birden fazla hükmün bulunup bulunmadığı,
- Koşullu salıverilme şartları,
- Denetimli serbestlik hükümleri
- ve somut olaya uygulanabilecek geçici infaz düzenlemeleri
birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle kasten öldürmeye teşebbüs bakımından yalnızca “10 yıl”, “15 yıl” veya başka bir ceza miktarından hareketle kaç yıl cezaevinde kalınacağını söylemek doğru olmaz. Özellikle suç tarihi farklı olan dosyalarda uygulanacak infaz hükümleri değişebileceğinden, kesin infaz hesaplama dosyanın özellikleri üzerinden yapılmalıdır.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüs nedir?
✍️ Kasten öldürmeye teşebbüs, öldürme kastıyla icra hareketlerine başlanmasına rağmen ölüm sonucunun gerçekleşmemesi halinde söz konusu olan suçtur.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüs cezası kaç yıldır?
✍️ TCK m.81 kapsamındaki teşebbüste 10-18 yıl, TCK m.82 kapsamındaki nitelikli hallerde ise 14-21 yıl hapis cezası gündeme gelir. Somut olayda uygulanacak diğer hükümler cezanın sonucunu etkileyebilir.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüs ile kasten yaralama arasındaki fark nedir?
✍️ Temel ayrım, failin öldürme kastıyla mı yoksa yaralama kastıyla mı hareket ettiğidir. Bu kast, olayın koşulları ve deliller birlikte değerlendirilerek belirlenir.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüste haksız tahrik uygulanır mı?
✍️ Şartları oluşuyorsa TCK m.29 uyarınca haksız tahrik indirimi uygulanabilir. Bunun için somut olayda haksız bir fiilin ve bu fiilin fail üzerinde oluşturduğu hiddet veya şiddetli elem halinin bulunması gerekir.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüste meşru savunma mümkün müdür?
✍️ Evet. TCK m.25’teki meşru savunma şartları oluşuyorsa fiil hukuka uygun kabul edilebilir. Meşru savunma, haksız tahrikten farklı olarak hukuka uygunluk nedenidir.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüste gönüllü vazgeçme nedir?
✍️ Failin kendi iradesiyle icra hareketlerinden vazgeçmesi veya kendi çabasıyla ölüm sonucunu önlemesi gönüllü vazgeçme olarak değerlendirilebilir. Bu şartlarda teşebbüsten ceza verilmez; ancak tamamlanan başka bir suç varsa bundan sorumluluk devam eder.
⚖️ Silahla kasten öldürmeye teşebbüsün cezası nedir?
✍️ Silah kullanılması, tek başına ayrı bir ceza aralığı oluşturmaz. TCK m.81 veya m.82 ile TCK m.35 kapsamında belirlenen ceza, olayın diğer özelliklerine göre değerlendirilir.
⚖️ Bıçakla kasten öldürmeye teşebbüs hangi durumda oluşur?
✍️ Bıçak kullanılması tek başına yeterli değildir. Bıçağın nasıl kullanıldığı, hedef alınan bölge, saldırının şekli ve diğer deliller birlikte değerlendirilerek öldürme kastının bulunup bulunmadığı belirlenir.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüs nedeniyle tutuklama olur mu?
✍️ Olabilir. Kasten öldürmeye teşebbüs, CMK m.100 bakımından katalog suç kapsamında değerlendirilebilmekle birlikte, somut olayda tutuklama kararı verilebilmesi için CMK m.100 ve devamındaki koşulların bulunması ve tedbirin ölçülü olması gerekir.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüs şikayete tabi midir?
✍️ Hayır. Bu suç şikayete tabi değildir ve soruşturma ile kovuşturma kamu makamlarınca resen yürütülür.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüs uzlaşmaya tabi midir?
✍️ Hayır. Kasten öldürmeye teşebbüs uzlaştırma kapsamında değildir. Tarafların anlaşması ceza davasını uzlaşma nedeniyle sona erdirmez.
⚖️ Kasten öldürmeye teşebbüs suçunda infaz nasıl hesaplanır?
✍️ İnfaz süresi; suç tarihi, hükmedilen ceza, infaz hükümleri, tekerrür ve koşullu salıverilme gibi unsurlara göre belirlenir. Bu nedenle tek bir süre üzerinden hesaplama yapılamaz.
Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçu Hakkında Hukuki Değerlendirme
Kasten öldürmeye teşebbüs iddiasında, ortaya çıkan yaralanmanın ağırlığı tek başına suçun niteliğini belirlemez. Asıl mesele, failin olay sırasında öldürme kastıyla hareket edip etmediğinin ortaya konulmasıdır.
Bu değerlendirme; kullanılan araçtan olayın gerçekleşme biçimine, yaralanmaların niteliğinden taraflar arasındaki ilişkiye ve olay sonrasındaki davranışlara kadar somut olayın bütün özellikleri ve dosyadaki deliller üzerinden yapılır. Bu nedenle benzer görünen iki olayda dahi farklı suç vasıflarının gündeme gelmesi mümkündür.
Kasten öldürmeye teşebbüs bakımından TCK m.35 ile TCK m.81 veya m.82’nin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bunun yanında haksız tahrik, meşru savunma, gönüllü vazgeçme ve diğer hukuki kurumların somut olayda uygulanıp uygulanamayacağı ayrıca incelenmelidir.
Özellikle ağır bir ceza ihtimali bulunan bu tür dosyalarda, genel internet bilgilerinin olayın ve delillerin hukuki değerlendirmesinin yerini tutması mümkün değildir. Somut dosyanın hukuki niteliğini belirleyen, olayın kendisi kadar dosyada ortaya konulan deliller ve bunların hukuken nasıl değerlendirildiğidir.
Kaynakça ve Hukuki Dayanaklar
İlgili Kanun Hükümleri
- TCK m.21: Kast ve olası kast
- TCK m.25: Meşru savunma
- TCK m.29: Haksız tahrik
- TCK m.35: Suça teşebbüs
- TCK m.36: Gönüllü vazgeçme
- TCK m.37-39: İştirak
- TCK m.58: Tekerrür
- TCK m.61: Ceza belirlenmesinin esasları
- TCK m.62: Takdiri indirim
- TCK m.66: Dava zamanaşımı
- TCK m.81: Kasten öldürme
- TCK m.82: Nitelikli kasten öldürme
- Gerektiğinde diğer ilgili TCK hükümleri
5271 sayılı CMK: Soruşturma, kovuşturma, tutuklama ve kanun yollarına ilişkin hükümler
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun: İnfaz ve koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler
Ayrıca Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve ceza dairelerinin konuya ilişkin güncel içtihatlarından yararlanılmıştır.
Yazar: Av. Hakan Mert
Uzmanlık alanı: Ceza Hukuku
Mevzuat kontrolü ve son güncelleme: Ağustos 2026