Taksirle adam öldürme, günlük hayatta çoğu zaman “yanlışlıkla adam öldürme” veya “kaza sonucu ölüm” şeklinde ifade edilir. Ancak bu ifadeler, hukuken ayrı bir suç adı değildir. Bir kişinin ölümüyle sonuçlanan her kaza da kendiliğinden ceza sorumluluğu doğurmaz.
Taksirle adam öldürme suçunda failin öldürme kastı yoktur. Buna rağmen kişi, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı bir davranışı nedeniyle öngörülebilir bir ölüm neticesine neden olmuşsa cezai sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu nedenle yalnızca ölümün meydana gelmiş olması değil, olayın nasıl gerçekleştiği ve failin kusurunun bulunup bulunmadığı da araştırılır.
Bu suçun kasten öldürme ve kasten öldürmeye teşebbüs ile karıştırılmaması gerekir. Kasten öldürme ve teşebbüsün hukuki şartlarını ayrı olarak Kasten Öldürme Suçu ve Cezası (TCK 81-82) ve Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçu ve Cezası başlıklı yazılarımızda inceledik. Taksirle adam öldürme bakımından ise özellikle kusurun niteliği, bilinçli taksir ve olay ile ölüm arasındaki nedensellik bağı belirleyicidir.
Taksirle Adam Öldürme Suçu Nedir?
Taksirle adam öldürme, kişinin ölüm sonucunu istememesine rağmen dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı bir davranışı sonucunda bir insanın ölümüne neden olmasıdır. Burada belirleyici olan, ölümün yalnızca bir kaza sonucu meydana gelmiş olması değil, failin hukuken kendisinden beklenen dikkat ve özeni göstermemiş olmasıdır.
TCK m.22’de taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla kanuni tanımda yer alan neticenin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi olarak düzenlenmiştir. Bilinçli taksirde ise netice öngörülmesine rağmen gerçekleşmeyeceğine güvenilmektedir.
Kasten öldürmede ise failin ölüm sonucuna yönelik kastı bulunur. Taksirle adam öldürmede böyle bir kast yoktur; sorumluluk, kusurlu davranış ile meydana gelen ölüm arasındaki bağlantı üzerinden değerlendirilir.
Taksir Kavramı (TCK m.22)
Taksirden söz edilebilmesi için kişinin, somut olayın koşullarına göre göstermesi gereken dikkat ve özeni göstermemiş olması gerekir. Bunun yanında meydana gelen ölüm neticesinin de bu davranışla bağlantılı olması aranır.
Örneğin trafik kurallarına aykırı şekilde araç kullanan bir sürücünün, bu davranışı sonucunda bir kişinin ölümüne neden olması halinde olayın taksirle adam öldürme kapsamında değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Ancak yalnızca ölümün meydana gelmesi yeterli değildir. Sürücünün hangi kuralı ihlal ettiği, bu ihlalin kazaya ve ölüme etkisi ile kusurunun bulunup bulunmadığı ayrıca ortaya konulmalıdır.
Bu nedenle taksirle adam öldürme dosyalarında “kaza oldu ve bir kişi öldü” şeklindeki yaklaşım hukuken yeterli değildir. Ceza sorumluluğunun doğması için kişinin kusurunun ve ölüm neticesiyle arasındaki nedensellik bağının somut delillerle ortaya konulması gerekir.
Halk Dilinde “Yanlışlıkla Adam Öldürme” ve “Kaza Sonucu Ölüm” İfadeleri
Günlük konuşmada “yanlışlıkla adam öldürme”, “kaza sonucu adam öldürme” veya “kaza sonucu ölüm” gibi ifadeler kullanılabilir. Ancak bunlar Türk Ceza Kanunu’nda bağımsız bir suç adı değildir.
Bir olayın halk arasında “yanlışlıkla” olarak nitelendirilmesi de tek başına ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Somut olayda kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranıp davranmadığı, ölüm sonucunun bu davranıştan kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve kusurun niteliği incelenir.
Bu nedenle “yanlışlıkla adam öldürmenin cezası” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Olayın taksirle öldürme kapsamında kalıp kalmadığı ve hangi hükmün uygulanacağı, olayın özelliklerine ve dosyada ortaya konulan delillere göre belirlenir. Halk arasında “taksirle öldürme ne demek?” şeklinde sorulan konu da esas olarak bu hukuki ayrım üzerinden anlaşılmalıdır.
TCK 85. Maddenin Metni ve Kapsamı
Taksirle adam öldürme suçunun temel düzenlemesi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 85. maddesinde yer alır. Madde, ölüm neticesinin kaç kişiyi etkilediğine ve ölümün yanında yaralanma meydana gelip gelmediğine göre iki farklı ceza aralığı öngörür.
TCK m.85 – Taksirle öldürme
(1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Fiil, birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümüne ve bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise, kişi iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
TCK 85/1 — Tek Kişinin Ölümü Hali
TCK 85/1, taksirle öldürmenin temel halini düzenler. Bir kişinin ölümü, failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışı sonucunda meydana gelmiş ve olayda TCK 85/2’nin koşulları bulunmamışsa iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası gündeme gelir.
Burada önemli olan, ölüm sayısının tek başına değerlendirilmesidir. Eğer olayda yalnızca bir kişi hayatını kaybetmiş ve başka bir kişi yaralanmamışsa, şartları oluştuğu takdirde TCK 85/1 uygulanır.
TCK 85/2 — Birden Fazla Ölüm veya Ölüm + Yaralanma Hali
TCK 85/2’de cezanın ağırlaşmasına yol açan iki ayrı durum düzenlenmiştir. Bunlardan ilki birden fazla kişinin ölmesi, ikincisi ise en az bir kişinin ölmesiyle birlikte en az bir kişinin yaralanmasıdır.
Burada maddede kullanılan “veya” bağlacına dikkat etmek gerekir. TCK 85/2’nin uygulanması için mutlaka iki veya daha fazla kişinin ölmesi gerekmez. Tek kişinin ölümü ile birlikte başka bir kişinin yaralanması da bu fıkra kapsamında değerlendirilebilir.
Örneğin bir trafik kazasında sürücünün kusurlu davranışı nedeniyle bir yolcu hayatını kaybederken başka bir yolcunun da yaralanması halinde, yalnızca bir kişi öldüğü için doğrudan TCK 85/1 uygulanacağı söylenemez. Ölümün yanında meydana gelen yaralanma da dikkate alınır ve şartları varsa TCK 85/2 kapsamında iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası gündeme gelir.
Bu nedenle taksirle adam öldürme dosyalarında yalnızca “kaç kişi öldü?” sorusuna bakmak yeterli değildir. Ölümün yanında başka kişilerin yaralanıp yaralanmadığı da suçun hangi fıkra kapsamında değerlendirileceği bakımından önem taşır.
Taksirle Adam Öldürme Suçunun Unsurları
Taksirle adam öldürme suçunun oluşması için bir kişinin ölümü ile failin kusurlu davranışı arasında hukuken kabul edilebilir bir bağlantı bulunmalıdır.
Maddi Unsur: Fiil, Netice ve Nedensellik Bağı
Failin bir davranışı bulunmalı, bu davranış sonucunda ölüm meydana gelmeli ve ölüm ile davranış arasında nedensellik bağı kurulabilmelidir. Fiilin ölüm sonucuna etkisi bulunmuyorsa taksirle adam öldürme suçundan söz edilemez.
Manevi Unsur: Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırılık
Fail, olayın koşullarına göre göstermesi gereken dikkat ve özeni göstermemiş olmalıdır. Ölüm sonucu istenmemiştir; ancak failin kusurlu davranışı nedeniyle meydana gelmiştir. Bu nedenle taksirle adam öldürmede belirleyici olan, ölümün gerçekleşmesi kadar failin kusurunun bulunup bulunmadığıdır.
Basit Taksir ile Bilinçli Taksir Arasındaki Fark
Basit taksirde kişi, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranır ve ortaya çıkabilecek sonucu öngörmez. Bilinçli taksirde ise kişi sonucu öngörmesine rağmen gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket eder.
Taksirli adam öldürme bakımından bu ayrım önemlidir. Çünkü bilinçli taksir kabul edildiğinde, TCK m.22/3 uyarınca ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
Bilinçli Taksirin Cezaya Etkisi (TCK m.22/3)
Bilinçli taksir halinde uygulanacak ceza, basit taksire göre daha ağırdır. Ayrıca bilinçli taksirle belirlenen hapis cezası adli para cezasına çevrilemez. HAGB bakımından da cezanın alt sınırının yükselmesi nedeniyle uygulama alanı önemli ölçüde daralır.
Bu sonuçların adli para cezası, erteleme ve HAGB bakımından nasıl değerlendirildiğini aşağıdaki Taksirle Adam Öldürme Suçunda Diğer Yaptırımlar bölümünde ayrıca açıklıyoruz.
Bilinçli Taksir ile Olası Kast Arasındaki Fark
Bilinçli taksir ile olası kast arasındaki temel fark, failin öngördüğü ölüm sonucuna karşı tutumudur:
| Bilinçli Taksir | Olası Kast |
| Ölüm sonucu öngörülür. | Ölüm sonucu öngörülür. |
| Sonucun gerçekleşmeyeceğine güvenilir. | Sonuç kabullenilerek hareket edilir. |
| TCK 85 kapsamında taksirle öldürme gündeme gelir. | TCK 81 veya 82 kapsamında kasten öldürme gündeme gelir. |
| Ceza, bilinçli taksir nedeniyle artırılır. | Kast hükümleri uygulanır ve çok daha ağır bir yaptırım söz konusu olabilir. |
Bu nedenle olayda ölüm sonucunun öngörülmüş olması tek başına olası kast anlamına gelmez. Failin bu sonucu öngördükten sonra nasıl bir iradeyle hareket ettiği belirleyicidir. Olası kastın ayrıntılı şartlarını Kasten Öldürme Suçu ve Cezası (TCK 81-82) makalemizde ayrıca inceleyebilirsiniz.
Taksirle Adam Öldürme, Kasten Öldürme ve Teşebbüsten Nasıl Ayrılır?
Taksirle adam öldürmede ölüm sonucu istenmez; ölüm, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış nedeniyle meydana gelir. Kasten öldürmede ise failin öldürme kastı vardır. Kasten öldürmeye teşebbüste de öldürme kastı bulunur ancak ölüm sonucu gerçekleşmez.
| Taksirle Adam Öldürme | Kasten Öldürme | Kasten Öldürmeye Teşebbüs |
| Ölüm istenmez. | Ölüm istenir veya kabullenilir. | Ölüm istenir veya kabullenilir. |
| TCK 85 uygulanır. | TCK 81 veya 82 uygulanır. | TCK 35 ile TCK 81 veya 82 birlikte uygulanır. |
| Ölüm gerçekleşir. | Ölüm gerçekleşir. | Ölüm gerçekleşmez. |
Kasten Öldürmeden Farkı
İki suç arasındaki temel fark, failin ölüm sonucuna ilişkin iradesidir. Taksirle adam öldürmede ölüm istenmez ve sorumluluk kusurlu davranıştan doğar. Kasten öldürmede ise fail, ölüm sonucuna yönelik kastla hareket eder.
Kasten Öldürmeye Teşebbüsten Farkı: Taksirli Suçta Teşebbüs Mümkün müdür?
Hayır. Taksirle öldürmede teşebbüs mümkün değildir. Teşebbüsten söz edilebilmesi için failin belirli bir suçu işleme kastıyla icra hareketlerine başlaması gerekir. Taksirli suçlarda ise kişi ölüm sonucunu istemediğinden, ölüm gerçekleşmeden önceki davranışların “öldürme suçuna teşebbüs” olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.
Örneğin sürücünün dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde araç kullanması ancak herhangi bir kişinin ölmemesi, tek başına taksirle öldürmeye teşebbüs anlamına gelmez. Taksirli suç ancak kanuni şartları oluştuğunda meydana gelen netice üzerinden değerlendirilir.
👉 Kasten öldürmeye teşebbüsün şartları ve ceza hesabı için Kasten Öldürmeye Teşebbüs Suçu ve Cezası makalemizi inceleyebilirsiniz.
Taksirle Adam Öldürme Suçunun Cezası Ne Kadardır?
Taksirle adam öldürme cezası, olayda bir kişinin mi yoksa birden fazla kişinin mi öldüğü ve başka kişilerin yaralanıp yaralanmadığına göre değişir. TCK 85’te temel hal için 2 yıldan 6 yıla, daha ağır sonuçların ortaya çıktığı haller için ise 2 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
| Durum | TCK | Taksirle öldürme cezası |
| Bir kişinin ölümü | 85/1 | 2–6 yıl hapis |
| Birden fazla kişinin ölümü | 85/2 | 2–15 yıl hapis |
| Bir kişinin ölümü + bir veya birden fazla kişinin yaralanması | 85/2 | 2–15 yıl hapis |
Temel Halin Cezası: 2 Yıldan 6 Yıla Kadar Hapis (TCK 85/1)
Tek kişinin öldüğü ve TCK 85/2’deki durumların bulunmadığı olaylarda 2 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası uygulanır.
TCK 85/2 kapsamında daha ağır yaptırım öngörülen hal: 2 Yıldan 15 Yıla Kadar Hapis (TCK 85/2)
Fiilin birden fazla kişinin ölümüne veya en az bir kişinin ölümüyle birlikte en az bir kişinin yaralanmasına neden olması halinde ceza 2 yıldan 15 yıla kadar hapis olur.
Cezayı Artıran ve Azaltan Unsurlar
Taksirle adam öldürme cezası belirlenirken failin kusurunun ağırlığı önem taşır. Mahkeme, olayın özelliklerini ve failin kusurunu değerlendirerek temel cezayı belirler. Bilinçli taksir varsa TCK m.22/3 uyarınca belirlenen ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
Buna karşılık haksız tahrik, taksirli suçlarda uygulanmaz. Çünkü TCK m.29’daki haksız tahrik, failin haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elem altında suç işlemesine dayanır; taksirde ise ölüm sonucuna yönelik kast bulunmaz. Bu nedenle kasten öldürme veya kasten öldürmeye teşebbüs dosyalarında gündeme gelebilen haksız tahrik indirimi, taksirle adam öldürme bakımından uygulanacak bir indirim nedeni değildir.
Kusur Oranının Belirlenmesi: Asli Kusur — Tali Kusur Ayrımı
Taksirle adam öldürme davalarında Kusurun niteliği ve ağırlığı, temel cezanın belirlenmesinde önem taşır.. Özellikle trafik kazalarında birden fazla kişinin kural ihlali bulunabilir. Bu durumda her kişinin kazanın meydana gelmesindeki etkisi ayrı ayrı değerlendirilir.
Asli kusur, kazanın meydana gelmesinde belirleyici nitelikteki kusuru; tali kusur ise kazaya etkisi daha sınırlı olan kusuru ifade eder. Ancak “asli kusurlu” olmak, tek başına ceza alınacağı veya belirli bir cezanın otomatik olarak verileceği anlamına gelmez. Mahkeme, kusurun somut olayda ölüm neticesine etkisini değerlendirir.
Örneğin bir trafik kazasında sürücünün hız sınırını ciddi şekilde aşması kazanın temel nedeni olabilir. Ancak ölen kişinin de trafik kurallarına aykırı bir davranışı varsa, onun davranışının kazaya ve ölüm neticesine etkisi ayrıca incelenir.
Bu değerlendirmede bilirkişi raporları önemli bir yere sahiptir. Trafik bilirkişisi; kaza tespit tutanağı, olay yeri, araçların konumu, hız, yol ve trafik koşulları gibi verileri inceleyerek tarafların kusur durumuna ilişkin teknik değerlendirme yapabilir. Ancak bilirkişi raporu mahkeme açısından tek başına bağlayıcı değildir. Mahkeme, raporu diğer delillerle birlikte değerlendirerek hukuki sorumluluk konusunda karar verir.
Taksirle Adam Öldürme Suçunda Diğer Yaptırımlar
Taksirle adam öldürme suçunda yalnızca hapis cezası gündeme gelmez. Basit taksir halinde, şartları oluştuğunda hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Bu yönüyle taksirle öldürme, kasten öldürme suçundan önemli ölçüde ayrılır.
Hapis Cezasının Adli Para Cezasına Çevrilmesi
TCK m.50/4 uyarınca taksirli suçlarda, hapis cezası bir yıldan fazla olsa dahi diğer şartların bulunması halinde adli para cezasına çevrilebilir. Ancak bu imkan bilinçli taksir halinde yoktur.
Dolayısıyla “taksirle adam öldürme cezası para cezasına döner mi?” sorusunun cevabı, olayda basit taksir mi yoksa bilinçli taksir mi bulunduğuna ve diğer şartlara göre değişir.
Cezanın Ertelenmesi
TCK m.51’e göre, iki yıl veya daha az süreli hapis cezası belirli şartların bulunması halinde ertelenebilir. Mahkeme; sanığın geçmişini, kişilik özelliklerini ve yeniden suç işlemeyeceği yönündeki kanaatini de değerlendirir.
Bu nedenle taksirle adam öldürmede cezanın ertelenmesi, hükmedilen sonuç cezanın iki yıl veya altında kalmasına bağlıdır.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Güncel CMK m.231’e göre, hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası olması halinde, diğer yasal şartlar da mevcutsa HAGB uygulanabilir. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması ve mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesi de aranan şartlar arasındadır.
Bilinçli taksirde ise TCK 22/3 uyarınca ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. TCK 85/1’in 2 yıllık alt sınırı üzerinden dahi bu artırım uygulandığında ceza 2 yıl 8 aydan başlar. Bu nedenle yetişkin fail bakımından, yalnızca TCK 62’deki takdiri indirim dikkate alındığında sonuç cezanın iki yıl veya altına indirilmesi mümkün olmadığından, bilinçli taksirle öldürmede HAGB uygulaması pratikte mümkün değildir.
Taksirle Adam Öldürme Suçunun En Sık Görüldüğü Haller
Taksirle adam öldürme, farklı olay türlerinde gündeme gelebilir. Ancak her olayda aynı deliller veya aynı kusur değerlendirmesi yapılmaz. Özellikle ölümün meydana geldiği olayın niteliğine göre teknik incelemeler önem kazanır.
Trafik Kazası Sonucu Taksirle Öldürme
Trafik kazalarında öncelikle kaza tespit tutanağı, olay yeri incelemesi, araçlardaki hasar, hız, yol ve trafik koşulları değerlendirilir. Sürücülerin alkol veya uyuşturucu madde kullanıp kullanmadığı da araştırılır.
Kusur belirlenirken yalnızca kimin kurala aykırı davrandığına değil, bu davranışın kazanın ve ölümün meydana gelmesine ne ölçüde etkili olduğuna bakılır. Gerektiğinde trafik bilirkişisinden rapor alınır.
👉 Trafik kazalarında sürecin nasıl işlediğine dair detaylı yazımız için: Trafik Kazası Yaşadım Süreç Nasıl Olacak?
İş Kazası Sonucu Taksirle Öldürme
İş kazalarında ceza sorumluluğu bakımından özellikle işverenin veya sorumlu kişinin hangi iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmediği araştırılır.
İş güvenliği tedbirlerinin alınıp alınmadığı, risklerin öngörülüp öngörülmediği, çalışanlara gerekli eğitim ve ekipmanın verilip verilmediği gibi hususlar incelenir. İş güvenliği uzmanı ve bilirkişi raporları, olayın teknik yönünün ortaya konulmasında önemli olabilir.
Doktor Hatası (Tıbbi Malpraktis) Sonucu Taksirle Öldürme
Bir tıbbi müdahalenin ardından hastanın hayatını kaybetmesi, tek başına doktorun taksirle adam öldürme suçundan sorumlu olduğu anlamına gelmez. Öncelikle müdahalenin tıbbi standartlara uygun olup olmadığı ve varsa kusurlu davranış ile ölüm arasında nedensellik bağı bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.
Bu değerlendirme tıbbi bilgi gerektirdiğinden, somut olayın niteliğine göre Adli Tıp Kurumu veya uzman bilirkişi kurullarından rapor alınabilir. Yargıtay’ın da belirttiği üzere, ceza sorumluluğu açısından yalnızca istenmeyen bir tıbbi sonucun ortaya çıkması yeterli değildir; hekimin somut olayda tıbbi standarttan kusurlu bir şekilde sapıp sapmadığının ortaya konulması gerekir.
Diğer Haller: Av Kazaları, Yapı ve İnşaat Kazaları, Ürün Güvenliği
Taksirle adam öldürme; av sırasında silahın dikkatsiz kullanılması, yapı veya inşaat güvenliği kurallarına aykırılık ya da güvenli olmayan bir ürünün kullanılması gibi farklı olaylarda da gündeme gelebilir.
Bu dosyalarda da temel soru aynıdır: Kişinin yerine getirmesi gereken dikkat ve özen yükümlülüğü nedir ve bu yükümlülüğün ihlali ölüm sonucuna neden olmuş mudur? Cevap, olayın teknik özelliklerine göre toplanan deliller ve bilirkişi incelemeleri üzerinden belirlenir.
Taksirle Adam Öldürme Suçunda İştirak Sorunu
Taksirli suçlarda, kasten işlenen suçlardaki anlamıyla müşterek faillik, azmettirme veya yardım etme hükümleri uygulanmaz. Çünkü taksirde suçun işlenmesine yönelik ortak bir kast bulunmaz.
Bir olayda birden fazla kişinin kusurlu davranışı ölüm sonucuna neden olmuşsa, her kişi kendi kusuru oranında ve bağımsız olarak sorumlu tutulabilir.
Örneğin bir iş kazasında hem işverenin gerekli güvenlik önlemlerini almaması hem de başka bir sorumlunun kendi yükümlülüğünü ihlal etmesi ölüm sonucuna etkili olmuşsa, kişilerin kusurları ayrı ayrı değerlendirilir. Bir kişinin diğerine “yardım etmiş olması” üzerinden iştirak sorumluluğu kurulmaz.
Bu yönüyle taksirle adam öldürme, kasten öldürme suçundaki iştirak hükümlerinden farklıdır.
Taksirle Adam Öldürme Suçunda Şikayet ve Uzlaşma
Taksirle Adam Öldürme Şikayete Tabi midir?
Hayır. Taksirle adam öldürme şikayete tabi bir suç değildir. Soruşturma, Cumhuriyet savcılığı tarafından resen yürütülür. Mağdur yakınlarının şikayetçi olmaması veya şikayetten vazgeçmesi, soruşturmayı ya da açılmış kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.
Taksirle Adam Öldürme Uzlaşmaya Tabi midir?
Hayır. TCK m.85’te düzenlenen taksirle öldürme suçu, CMK m.253’te uzlaştırma kapsamında sayılan suçlar arasında yer almamaktadır. CMK m.253’te taksirle yaralama (TCK m.89) açıkça uzlaştırma kapsamına alınmışken, taksirle öldürmeye ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.
Bu nedenle tarafların kendi aralarında anlaşması, taksirle adam öldürme nedeniyle yürütülen ceza soruşturmasını veya kamu davasını uzlaşma yoluyla sona erdirmez.
Taksirle Adam Öldürme Suçunda Zamanaşımı
Taksirle adam öldürme suçunda dava zamanaşımı kural olarak 15 yıldır. Süre, suçun işlendiği tarihten itibaren başlar.
Ancak zamanaşımını kesen veya durduran nedenler varsa süre hesabı değişebilir. Bu nedenle yalnızca olay tarihine bakılarak kesin bir zamanaşımı tarihi belirlenemez.
Taksirle öldürme zamanaşımı, kasten öldürmeden daha kısadır. Kasten öldürmede temel olarak 25 yıl, nitelikli kasten öldürmede ise 30 yıl dava zamanaşımı uygulanır.
Taksirle Adam Öldürme Suçunda Görevli Mahkeme ve Yargılama Süreci
Taksirle adam öldürme davalarında görevli mahkeme kural olarak Asliye Ceza Mahkemesidir. Kasten öldürme davalarından farklı olarak bu suç, kural olarak Ağır Ceza Mahkemesinde görülmez. Güncel Yargıtay kararlarında da TCK 85 kapsamındaki davaların Asliye Ceza Mahkemelerinde görüldüğü görülmektedir.
Soruşturma Aşaması: Otopsi, Kaza Tespit Tutanağı, Bilirkişi İncelemesi
Soruşturmayı Cumhuriyet savcılığı yürütür. Olayın niteliğine göre otopsi, kaza tespit tutanağı, olay yeri incelemesi, kamera kayıtları ve bilirkişi raporları gibi deliller toplanır.
Özellikle ölümün hangi nedenle meydana geldiği ve şüphelinin kusurunun bulunup bulunmadığı belirlenmeye çalışılır.
Kovuşturma Aşaması: Asliye Ceza Mahkemesi
İddianamenin kabul edilmesiyle dava aşamasına geçilir ve yargılama Asliye Ceza Mahkemesinde yapılır. Mahkeme; bilirkişi raporlarını, tanık anlatımlarını ve diğer delilleri birlikte değerlendirerek kusur ve suçun oluşup oluşmadığı konusunda karar verir.
İstinaf ve Temyiz Süreci
İlk derece mahkemesinin kararına karşı, kanuni şartları bulunması halinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge Adliye Mahkemesi kararının temyize tabi olması halinde ise dosya Yargıtay tarafından incelenebilir.
Kanun yolu süreleri kararın niteliğine ve güncel CMK hükümlerine göre belirlenir. Bu nedenle somut karar görülmeden kesin bir süre hesabı yapılmamalıdır.
Taksirle Adam Öldürme Suçunda Deliller ve Kusurun Tespiti
Taksirle adam öldürme dosyalarında temel mesele, failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranıp davranmadığının ve bu davranışın ölümle bağlantısının belirlenmesidir.
Bu değerlendirmede olayın niteliğine göre bilirkişi raporları önem taşır. Trafik kazalarında trafik bilirkişisi, iş kazalarında iş güvenliği bilirkişisi, tıbbi müdahalelerde ise uzman hekim veya Adli Tıp Kurumu incelemesi gündeme gelebilir.
Bilirkişi, olayın teknik yönünü ve kusur durumunu ortaya koyar. Ancak kusurun ve ceza sorumluluğunun hukuki değerlendirmesi mahkemeye aittir. Bu nedenle bilirkişi raporu önemli bir delil olmakla birlikte, tek başına davanın sonucunu belirlemez.
Kasten öldürme dosyalarında olduğu gibi burada da olayın bütün delilleri birlikte değerlendirilir; ancak temel soru öldürme kastının bulunup bulunmadığı değil, kusurlu davranışın ölüm neticesine neden olup olmadığıdır.
Taksirle Adam Öldürme Suçunda Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, taksirle adam öldürme davalarında yalnızca ölüm sonucuna değil, failin kusuruna, nedensellik bağına ve olayın meydana geliş şekline bakmaktadır. Bilirkişi raporları önemli olmakla birlikte, mahkeme bu raporlarla bağlı değildir.
Trafik Kazasında Kusur ve Nedensellik
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/36, K. 2015/143
Kararda trafik kazası sonucunda meydana gelen ölümde, mağdurun veya üçüncü kişilerin davranışlarının da sonuca etkisi bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiği vurgulanmıştır. Üçüncü kişinin kusurlu davranışı nedensellik bağını kendiliğinden kesmez; ancak failin kusurunun niteliği ve derecesinin belirlenmesinde dikkate alınmalıdır.
Bu yaklaşım, trafik kazalarında “asli kusurlu olmak” ile doğrudan ceza sorumluluğunun ortaya çıkmasının aynı şey olmadığını göstermesi bakımından önemlidir.
İş Kazasında İşverenin Kusuru
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2013/654, K. 2015/75
İş kazası nedeniyle görülen bu dosyada fabrika sahibi ve işletme müdürünün iş güvenliği bakımından sorumlulukları değerlendirilmiştir. Ceza Genel Kurulu, kişiye kusur yüklenebilmesi için somut olayda dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlalinin ve ölümle bağlantının ortaya konulması gerektiğini kabul etmiştir.
Kararda ayrıca bilirkişi raporlarının mahkemeyi bağlamadığı açıkça vurgulanmıştır. Dolayısıyla raporda bir kişiye kusur verilmiş olması, mahkemenin bunu hiçbir değerlendirme yapmadan kabul edeceği anlamına gelmez.
Doktor Hatasında Tıbbi Değerlendirmenin Önemi
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/271, K. 2017/278
Tıbbi müdahale sonrasında meydana gelen ölümle ilgili bu kararda, hastanın travmasının ve tıbbi müdahalenin ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerektiği üzerinde durulmuştur. Adli Tıp Kurumu raporları ile diğer tıbbi değerlendirmeler birlikte ele alınmış; ölüm ile hekimin davranışı arasında nedensellik bağının kesin olarak kurulup kurulamadığı önem taşımıştır.
Bu kararlar, tıbbi bir komplikasyonun veya istenmeyen sonucun tek başına ceza sorumluluğu doğurmadığını da göstermektedir. Somut olayda tıbbi standarda aykırı bir davranış ve bunun ölümle bağlantısı ayrıca ortaya konulmalıdır.
Taksirle Adam Öldürme Suçu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
⚖️ Taksirle Adam Öldürme Suçu Nedir?
✍️ Taksirle adam öldürme, ölüm sonucunun istenmemesine rağmen dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış nedeniyle bir kişinin ölümüne neden olunmasıdır. Suçun temel düzenlemesi TCK m.85’te yer alır.
⚖️ Taksirle Adam Öldürme Cezası Kaç Yıldır?
✍️ Tek kişinin ölümü halinde 2 yıldan 6 yıla kadar hapis, birden fazla kişinin ölümü veya ölümle birlikte bir ya da daha fazla kişinin yaralanması halinde ise 2 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası uygulanır.
⚖️ Taksirle Adam Öldürme Suçunda Teşebbüs Olur mu?
✍️ Hayır. Taksirli suçlarda teşebbüs mümkün değildir. Çünkü teşebbüs için suçun kanuni tanımındaki fiilin kasten gerçekleştirilmeye başlanması gerekir. Taksirle adam öldürmede ise ölüm sonucu istenmez.
⚖️ Taksirle Adam Öldürme Cezası Para Cezasına Çevrilir mi?
✍️ Basit taksir halinde, kanuni şartlar oluştuğunda hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkündür. Bilinçli taksir halinde ise bu imkan bulunmaz.
⚖️ Taksirle Adam Öldürme Suçu Şikayete Tabi midir?
✍️ Hayır. Taksirle adam öldürme şikayete tabi değildir. Soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından resen yürütülür. Şikayetten vazgeçilmesi de davayı kendiliğinden sona erdirmez.
⚖️ Taksirle Adam Öldürme ile Kasten Öldürme Arasındaki Fark Nedir?
✍️ Temel fark, failin ölüm sonucuna ilişkin iradesidir. Taksirle adam öldürmede ölüm istenmez ve kusurlu davranış nedeniyle sorumluluk doğar. Kasten öldürmede ise fail ölüm sonucuna yönelik kastla hareket eder.
⚖️ Bilinçli Taksirle Öldürme Nedir, Cezayı Nasıl Etkiler?
✍️ Bilinçli taksirde fail, ortaya çıkabilecek sonucu öngörmesine rağmen gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket eder. TCK m.22/3 uyarınca ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
⚖️ Taksirle Adam Öldürme Davasına Hangi Mahkeme Bakar?
✍️ Taksirle adam öldürme davalarında görevli mahkeme, kural olarak Asliye Ceza Mahkemesidir. Bu yönüyle kasten öldürme davalarından ayrılır.
⚖️ Taksirle Adam Öldürme Suçunda Zamanaşımı Var mıdır?
✍️ Evet. Taksirle adam öldürme suçunda dava zamanaşımı kural olarak 15 yıldır. Ancak zamanaşımını kesen veya durduran nedenler süre hesabını değiştirebilir.
⚖️ Trafik Kazasında Kusur Oranı Cezayı Nasıl Etkiler?
✍️ Kusur oranı, failin ceza sorumluluğunun ve cezanın belirlenmesinde önemlidir. Mahkeme; bilirkişi raporları ve diğer deliller üzerinden kişinin kazaya ve ölüm sonucuna etkisini değerlendirir. Asli kusurlu olmak tek başına belirli bir cezanın otomatik olarak verilmesi anlamına gelmez.
Taksirle Adam Öldürme Suçu Hakkında Hukuki Değerlendirme
Taksirle adam öldürme dosyalarında sonucun belirlenmesinde yalnızca ölümün meydana gelmiş olması yeterli değildir. Kusurun niteliği, olayın gelişimi, ölüm ile fiil arasındaki nedensellik bağı ve dosyadaki deliller birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle benzer görünen iki olayda dahi farklı hukuki sonuçlar ortaya çıkabilir. Özellikle trafik ve iş kazalarında bilirkişi incelemeleri, tıbbi müdahalelerde ise tıbbi değerlendirmeler önem taşır. Bilirkişi raporunun içeriği kadar, raporun diğer delillerle uyumlu olup olmadığı da dikkate alınmalıdır.
Bu yazıdaki bilgiler genel hukuki açıklamalardır. Somut bir dosyada kusur oranı, deliller ve olayın bütün koşulları incelenmeden kesin bir ceza veya hukuki sonuç söylemek mümkün değildir.
Kaza, iş kazası veya tıbbi müdahale sonucunda bir yakınınızı kaybettiyseniz ya da taksirle adam öldürme suçlamasıyla karşı karşıyaysanız, kusur durumunun ve dosyadaki delillerin doğru değerlendirilmesi sürecin sonucu açısından önem taşır. Somut dosyanızın hukuki durumunu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynakça ve Hukuki Dayanaklar
Bu makalede başta 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu olmak üzere ilgili ceza mevzuatı ve Yargıtay içtihatlarından yararlanılmıştır.
- TCK m.21: Kast ve olası kast
- TCK m.22: Taksir ve bilinçli taksir
- TCK m.29: Haksız tahrik
- TCK m.37-39: İştirak
- TCK m.50: Adli para cezasına çevirme
- TCK m.51: Hapis cezasının ertelenmesi
- TCK m.62: Takdiri indirim
- TCK m.66: Dava zamanaşımı
- TCK m.85: Taksirle öldürme
- 5271 sayılı CMK: HAGB, uzlaştırma ve ceza muhakemesine ilişkin hükümler
- 5275 sayılı Kanun: İnfaz ve koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve ilgili ceza dairelerinin kararları: Taksir, kusur, nedensellik ve ceza sorumluluğuna ilişkin içtihatlar