Türk hukukunda boşanma sürecinin en çok soru işareti taşıyan konularından biri nafakadır. Kanunda birbirinden farklı üç ayrı nafaka türü düzenlenmiş olsa da, uygulamada bu türler sık sık birbirine karıştırılıyor. Üstelik 2026 yılı, nafaka hukuku açısından sıradan bir yıl değil: Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026’da Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ibaresini iptal ederek, yoksulluk nafakasının geleceğine ilişkin köklü bir tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Bu yazıda nafaka türlerini, miktarın pratikte nasıl belirlendiğini ve 2026’daki bu gelişmenin uygulamayı nasıl etkileyeceğini ele alıyoruz.
Nafaka Nedir, Kaç Türü Vardır?
Nafaka, boşanma sürecinde veya sonrasında ekonomik olarak dezavantajlı duruma düşen eşin ya da velayeti kendisine verilmeyen tarafın çocuğunun geçimini sağlamak amacıyla mahkemece hükmedilen düzenli ödemedir. Kanun bu ödemeyi tek bir başlık altında değil, üç ayrı hukuki kurum olarak düzenlemiştir: tedbir nafakası, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası.
Örneğin Kartal’da yaşayan bir çift boşanma davası açtığında, dava süresince tedbir nafakası, dava sonuçlandığında koşulları varsa yoksulluk nafakası, ortak çocuk varsa da iştirak nafakası gündeme gelebilir. Bu üç kurum farklı amaçlara hizmet ettiği için şartları, süresi ve hesaplama mantığı da birbirinden ayrılır.
Tedbir Nafakası: Dava Sürerken Geçici Çözüm
Tedbir nafakası, boşanma davası henüz sonuçlanmadan, dava süresince taraflardan birinin ve varsa çocukların geçimini güvence altına almak için hükmedilir. Dava dilekçesi mahkemeye sunulduğu andan itibaren talep edilebilir ve hakim resen de bu tedbire karar verebilir.
Diyelim ki eşlerden biri dava açılır açılmaz evi terk etti ve diğer eş gelir getiren bir işte çalışmıyor. Bu durumda mahkeme, dava sonuçlanana kadar geçerli olmak üzere geçici bir nafaka miktarına hükmedebilir. Tedbir nafakasının en belirgin özelliği, boşanma kararı kesinleştiği anda kendiliğinden sona ermesidir; ayrıca bir kaldırma kararına gerek yoktur.
Yoksulluk Nafakası ve 2026’daki Süresizlik Tartışması
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru diğer taraftan daha ağır olmayan eşin talep edebileceği nafaka türüdür. Kanun bu nafakayı uzun süre “süresiz” olarak tanımlamıştı; yani mahkemece bir kez hükmedildiğinde, koşullarda esaslı bir değişiklik olmadıkça sona erme tarihi öngörülmüyordu.
Burada asıl tartışma da tam bu noktada başlıyor. Bir tarafta, uzun yıllar ev işleriyle uğraşmış, çalışma hayatından kopmuş ve boşanma sonrası kendi geçimini sağlama imkânı sınırlı kalmış eşin korunması gerektiğini savunan görüş var. Diğer tarafta ise ömür boyu süren bir ödeme yükümlülüğünün, yükümlü tarafın yeni bir hayat kurma ve ekonomik özgürlüğünü kullanma hakkını orantısız biçimde kısıtladığını ileri süren görüş bulunuyor. Anayasa Mahkemesi’nin 4 Haziran 2026 tarihli kararı da tam olarak bu ikinci hassasiyeti öne çıkardı ve maddedeki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti.
Kanaatimizce bu karar, yoksulluk nafakası hakkını ortadan kaldırmıyor; yalnızca nafakanın süre bakımından sınırsız olma özelliğini hedef alıyor. Mahkeme, kanun koyucuya düzenleme yapması için kararın Resmi Gazete’de yayımından itibaren 9 aylık bir süre tanıdı; bu süre dolana kadar mevcut uygulama yürürlükte kalmaya devam ediyor. Kamuoyunda konuşulan taslaklara göre, evlilik süresine bağlı kademeli bir nafaka süresi modeli TBMM gündeminde. Bize göre doğru yaklaşım, halihazırda yoksulluk nafakası talep eden veya ödeyen tarafların, geçiş sürecinde mevcut kanuni haklarına güvenerek hareket etmesi; ancak yeni açılacak davalarda bu değişikliğin dava stratejisine yansıtılmasıdır.
İştirak Nafakası: Çocuğun İhtiyaçları Önceliklidir
İştirak nafakası, boşanma sonrası velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve barınma gibi temel giderlerine katkı sağlamak için ödediği nafaka türüdür. Bu nafaka, çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla kendiliğinden sona erer; ancak çocuk ergin olduktan sonra da eğitimine devam ediyorsa, ana-babanın mali gücü ölçüsünde eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü ayrı bir başlık olarak devam edebilir.
Örneğin velayeti anneye bırakılan 8 yaşındaki bir çocuğun okul masrafları, sağlık giderleri ve günlük ihtiyaçları hesaba katılarak baba için bir iştirak nafakası miktarı belirlenir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, iştirak nafakasının yalnızca çocuğun ihtiyaçlarına değil, aynı zamanda her iki ebeveynin de mali durumuna göre şekillenmesidir.
Nafaka Miktarı Pratikte Nasıl Hesaplanır?
Türk hukukunda nafaka miktarını doğrudan veren sabit bir tablo veya oran yoktur. Hakim, her dosyayı kendi somut koşulları içinde değerlendirir ve hakkaniyete uygun bir denge kurmaya çalışır. Bu değerlendirmede tarafların gelir düzeyi, mal varlığı, sağlık durumu, yaşam standardı ve varsa çocuğun özel ihtiyaçları (örneğin özel eğitim veya tedavi masrafları) dikkate alınır.
Bir davada, baba asgari ücretle çalışıyor ve üzerine kayıtlı başka bir geliri bulunmuyorsa, mahkeme nafaka miktarını belirlerken bu ödeme kapasitesini gerçekçi biçimde gözetmek zorundadır. Yargıtay içtihatları da, nafaka yükümlüsünün gerçek ödeme gücünü aşan miktarların hükmedilmesini isabetli bulmuyor; amaç, alacaklının asgari ihtiyaçlarını karşılarken yükümlüyü de yaşayamaz hale getirmemek. Bu yüzden nafaka davalarında taraflardan istenen gelir, gider ve mal varlığı beyanları, davanın seyrini doğrudan etkileyen unsurlardır.
Nafaka Artırımı ve Güncelleme: Neden Zamanla Değişir?
Belirlenen nafaka miktarı, taraflar arasında sonsuza kadar sabit kalmaz. Zamanla enflasyon, tarafların gelir değişiklikleri veya çocuğun büyüyen ihtiyaçları, nafakanın yeniden değerlendirilmesini gerekli kılabilir. Yargıtay kararlarında, nafaka artışının 12 aylık ÜFE ortalaması gibi objektif kriterler esas alınarak yapılması gerektiği vurgulanıyor.
Örneğin iştirak nafakası üç yıl önce belirlenen bir dosyada, o dönemki miktar bugünün yaşam koşullarına artık yetmiyor olabilir. Bu durumda taraf, ayrı bir nafaka artırım davası açarak güncel duruma uyarlama talep edebilir. Burada tek başına zamanın geçmesi yeterli değildir; miktarın günün koşullarına göre gerçekten yetersiz kaldığının somut biçimde ortaya konması gerekir.
Sonuç: Nafaka Sürecinde Nelere Dikkat Edilmeli?
Nafaka türlerinin doğru ayrılması, sürecin başında atılacak en önemli adımdır. Tedbir nafakası dava süresince geçici bir çözüm sunarken, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası davanın esasına ilişkin, uzun vadeli sonuçlar doğuran taleplerdir. Özellikle yoksulluk nafakasında, Anayasa Mahkemesi’nin 2026’daki kararı sonrası yürürlüğe girecek yeni düzenlemenin takip edilmesi, hem talep eden hem de ödeyen taraf için önem taşıyor.
Pratik açıdan, nafaka talebinde bulunmadan önce güncel gelir-gider durumunun somut belgelerle ortaya konması, çocuğun gerçek ihtiyaçlarının (eğitim, sağlık, barınma) ayrı ayrı belgelenmesi ve mevcut mevzuattaki değişikliklerin dava stratejisine yansıtılması, sürecin sağlıklı ilerlemesini kolaylaştırır. Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümleri bu konuda temel referans noktası olmaya devam ediyor.
Yasal Uyarı