Türk Ceza Kanunu’nda “genel ahlaka karşı suçlar” başlığı altında düzenlenen hayasızca hareketler suçu, toplum düzenini ve kamusal alanın güvenliğini ilgilendiren önemli bir ceza hukuku konusudur. Gündelik hayatta zaman zaman karşımıza çıkan bu fiiller, yalnızca kişisel bir rahatsızlık oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda toplumun ortak değerlerini ve kamu güvenliğini de etkiler. Bu nedenle, hayasızca hareketler ve bunun bir türü olan teşhircilik hakkında doğru ve güncel bilgi sahibi olmak hem bireyler hem de uygulayıcılar açısından büyük önem taşır.
TCK m.225 kapsamında düzenlenen hayasızca hareketler suçu, kamusal alanda veya aleniyet unsurunun gerçekleştiği ortamlarda toplumun genel ahlak anlayışını ciddi şekilde zedeleyen davranışları cezalandırmayı amaçlar. Uygulamada en sık rastlanan örneklerden biri olan teşhircilik suçu ise bu suçun kapsamı içinde değerlendirilen tipik fiillerdendir.
Bu yazıda, hayasızca hareketlerin hukuki çerçevesi, suçun kapsamı, teşhircilik ile ilişkisi, cezai yaptırımlar ve yargılama süreci güncel mevzuat ışığında ele alınacaktır.
Hayasızca Hareketler Nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 225. maddesinde düzenlenen hayasızca hareketler, toplumun genel ahlak anlayışını açıkça ihlal eden ve kamusal alanda gerçekleştirildiğinde aleniyet kazanan davranışları ifade eder. Bu suç tipi, cinsel içerikli fiillerin kamuya açık bir şekilde yapılması durumunda oluşur ve toplumun huzurunu, güven duygusunu ve kamusal düzeni korumayı amaçlar. TCK 225 kapsamında değerlendirilen bu davranışların merkezinde, kişinin cinselliğini ya da cinselliğe ilişkin bir davranışı başkalarının görebileceği biçimde sergilemesi yer alır.
Hayasızca Hareketler Nelerdir?
Hayasızca hareketler, kanunda tek tek sayılan fiillerden oluşmaz; bunun yerine, genel ahlakı ağır şekilde zedeleyen aleni davranışların tamamı bu kapsamda değerlendirilir. Yargıtay içtihatlarına göre, cinsel nitelik taşıyan ve kişinin kendisini ya da başkasını, başkalarının görebileceği şekilde teşhir etmesi, toplumda utanç, rahatsızlık veya tiksinti uyandıran her türlü aleni davranış bu suç kapsamında kabul edilmektedir.
👉 Uygulamada ve emsal kararlarda hayasızca hareketler olarak kabul edilen örneklerden bazıları şunlardır:
- Kamuya açık bir alanda veya görünür bir yerde alenen cinsel ilişkiye girmek,
- Başkalarının görebileceği şekilde cinsel organı göstermek,
- Bir kişinin cinsel organını hedef alarak aleni teşhir niteliğinde davranışlarda bulunmak,
- Toplu taşıma, park, sahil, cadde gibi yerlerde cinsel içerikli davranışlar sergilemek,
- Bir başkasının yanında ya da kapısı açık bir işyeri, ev veya araç içerisinde dışarıdan görünür şekilde cinsel eylemlerde bulunmak.
Yargıtay’ın yerleşik kararlarına göre, fiilin “aleniyet” kazanması için mutlaka kalabalık bir ortam gerekmez; fiilin üçüncü kişiler tarafından görülme ihtimalinin varlığı dahi yeterlidir. Bu nedenle, görünürlüğü olan kapalı mekanlarda gerçekleştirilen cinsel eylemler de hayasızca hareketler suçu kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Teşhircilik Ne Demek?
Teşhircilik, kişinin cinsel organını ya da vücudunun cinsel niteliği bulunan bölgelerini başkalarının görebileceği biçimde sergilemesidir. Bir başka ifadeyle, kişinin cinsel mahremiyetini aleni şekilde ortaya koymasıdır. Ceza hukuku açısından bakıldığında teşhircilik, hayasızca hareketler kapsamında değerlendirilen fiillerden biridir ve TCK m. 225 çerçevesinde cezai yaptırıma tabidir.
👉 Uygulamada teşhirci olarak nitelenen kişilerin davranışları genellikle şu örneklerde karşımıza çıkar:
- Kamuya açık bir yerde cinsel organı göstermek,
- Yoldan geçen kişilere veya toplu taşıma araçlarındakilere yönelik teşhir niteliğinde hareketlerde bulunmak,
- Cinsel organını görüntülemek ve bunu aleni şekilde çevreye yöneltmek,
- Park, bahçe veya sahil gibi yerlerde gizlenerek veya açıkça cinsel teşhirde bulunmak.
Teşhircilik, her ne kadar hayasızca hareketlerin bir alt türü olarak düzenlenmiş olsa da, ceza hukuku uygulamasında en sık karşılaşılan fiillerden biri olması nedeniyle, doktrinde ve yargı kararlarında ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle, hem mağdurlar hem de fail açısından teşhircilik niteliği taşıyan davranışların doğru şekilde tanımlanması önem taşır.
Hayasızca Hareketler ve Teşhircilik Suçu
Hukuki konum ve düzenleme: Hayasızca hareketler ve teşhircilik, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun genel ahlaka karşı suçlar başlığı altında düzenlenmiş olup özel olarak madde 225’te yer almaktadır. Maddenin açık metnine göre
“alenen cinsel ilişkide bulunan veya teşhircilik yapan kişi”
cezalandırılmaktadır; bu düzenleme, suç tipinin hem kapsamını hem de kanuni yaptırımını belirler.
Suçun mahiyeti (neyi korur?)
Hayasızca hareketler suçu, toplumun ortak edep ve haya değerlerinin korunmasını amaçlar. Kanun koyucu, kamusal alanda veya üçüncü kişilerce algılanabilecek biçimde gerçekleştirilen cinsel nitelikli davranışların toplumda huzuru, ahlâk algısını ve kamu düzenini zedelemesini cezalandırmak istemiştir. Öğreti ve içtihatlarda suçun koruduğu hukuki değer; edep, iffet ve kamusal ahlâk olarak belirtilir.
Suçun Oluşması İçin Gereken Temel Koşullar
- Aleniyet (halen/üçüncü kişilerce algılanabilirlik)
Suçun en temel koşulu eylemin aleniyet kazanmasıdır. Yargıtay ve hukuki görüşler, aleniyetin gerçekleşmesi için mutlaka kalabalık bir ortam aranmayacağı; üçüncü kişilerin görme, duyma veya algılama imkânının bulunmasının yeterli sayılabileceğini vurgular. Başka bir deyişle, fiilin “görülme/algılanma ihtimali” bulunuyorsa, aleniyet unsuru gerçekleşebilir. - Kasıt (genel kast)
Hayasızca hareketler suçunda failin suçu kastıyla işlemesi gerekir. Yani failin, eylemin aleni hâle gelmesini ve bunun toplum nezdinde edep duygusunu zedeleyebileceğini öngörmesi beklenir. Kazara veya tamamen iyi niyetli bir davranış sonucu oluşan görünürlüğün değerlendirilmesi somut olaya göre yapılır. - Fiilin niteliği: Cinsel içerik
Maddenin koruduğu somut alan cinsel nitelikli davranışlardır: alenen cinsel ilişki veya cinsel teşhir niteliği taşıyan hareketler. Bu bakımdan, cinsel olmayan münferit uygunsuz davranışlar TCK m.225 kapsamına girmeyebilir. Ancak davranışın “cinsel mahiyet” taşıyıp taşımadığı her vakada değerlendirilmeye tabi tutulur
Hayasızca Hareketler ve Teşhircilik Suçunun Unsurları
TCK 225 kapsamında düzenlenen hayasızca hareketler ve teşhircilik suçu, kanunda iki seçimlik hareket üzerinden tanımlanmıştır. Suçun oluşması için bu davranışlardan herhangi birinin aleni şekilde gerçekleştirilmesi yeterlidir. Bu unsurlar aşağıdaki başlıklar altında incelenir:
1. Alenen Cinsel İlişkide Bulunma
Suçun ilk unsuru, failin başkalarının görebileceği bir ortamda alenen cinsel ilişkide bulunmasıdır. Burada önemli olan, eylemin mutlaka kalabalık bir yerde gerçekleşmesi değil, üçüncü kişiler tarafından görülme ihtimalinin varlığıdır.
Bu kapsamda örneğin: Sokakta, parkta, sahilde veya benzeri kamusal alanlarda cinsel ilişkiye girmek, arabada cinsel ilişki sırasında aracın camlarından, kapısından ya da bulunduğu konumdan dolayı dışarıdan görülme ihtimalinin bulunması, alenen cinsel ilişkide bulunmak olarak değerlendirilir.
2. Teşhircilik Yapma
Suçun ikinci seçimlik hareketi ise teşhirciliktir. Teşhircilik, failin cinsel organını veya cinsel mahiyette davranışını bilerek ve başkalarının görebileceği şekilde açığa vurmasıdır. Hukuken teşhircilik, hayasızca hareketlerin maddi unsurlarından biri olarak ele alınır ve ayrı bir örnek fiil biçimidir.
- Teşhircilik, genellikle tek kişinin hedef alınmadığı, daha çok kamusal alanda veya rastgele üçüncü kişilere yönelik alenileştirilmiş cinsel gösteri niteliğindedir.
- Eğer fail belirli bir kişiyi hedefleyerek (ör. cinsel taciz kastıyla) aynı fiili gerçekleştiriyorsa, ayrıca cinsel taciz suçu veya başka suç hükümlerinin gündeme gelmesi mümkündür. Somut olaydaki kast, hedef ve eylem biçimi hangi suçun uygulanacağını belirler.
Hayasızca Hareketler Suçu Cezası (TCK 225)
TCK 225. maddesi, genel ahlaka yönelik saldırı niteliğindeki hayasızca hareketleri suç olarak düzenler ve bu davranışları toplum düzenini ve kamusal alanın huzurunu bozan eylemler olarak değerlendirir. Kanun, suçun temel hâlini ve nitelikli durumlarını açıkça ayırarak cezaların sınırlarını belirlemiştir.
Suçun Temel (Basit) Hali ve Cezası
TCK 225’e göre hayasızca hareketler suçunun temel hâli, herkesin görebileceği bir alanda toplumun genel ahlak anlayışına açıkça aykırı davranışlarda bulunmaktır. Bu kapsamda, alenen cinsel ilişkide bulunmak, teşhircilik yapmak veya benzeri cinsel içerikli davranışlarla kamu düzenini bozmak suçun temel hâline örnektir.
📌 Kanundaki temel ceza 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezasıdır.
Bu ceza aralığı, fiilin ağırlığı, işlendiği yerin özelliği ve failin kastının yoğunluğu dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir.
Suçun Nitelikli Hali ve Cezası – Ağırlaştırıcı Sebepler
Her ne kadar TCK 225 doğrudan “nitelikli hâl” başlığı altında ayrı bir ceza öngörmese de, uygulamada eylemin niteliği, sergileniş biçimi, kamu alanının yapısı ve topluma etkisi nedeniyle bazı davranışlar daha ağır sonuç doğurur.
Aşağıdaki durumlar, Yargıtay kararlarında nitelikli değerlendirmeye konu olabilen örnek durumlardır:
- Eylemin kalabalık bir ortamda, insanların kaçamayacağı veya görmezden gelemeyeceği bir yerde gerçekleştirilmesi,
- Teşhircilik davranışının ısrarlı veya tekrarlı olması,
- Eylemin gece vakti toplu taşıma araçlarında, okul çevrelerinde veya çocukların yoğun bulunduğu alanlarda yapılması.
- Sosyal medyada teşhircilik: Failin eylemi kaydedip yayması veya sosyal medyada paylaşması. (Bu durumda ayrıca TCK 226 – Müstehcenlik suçu devreye girebilir.)
- Silahla, tehdit vari davranışlarla veya başkalarını zorlayarak yapılması (bkz: Tehdit Suçu )
Bu gibi hallerde hâkim, TCK’nın genel hükümleri çerçevesinde cezayı artırarak hüküm kurabilir.
Hayasızca Hareketler Suçunun Tüzel Kişilerce İşlenmesi
TCK 225, doğrudan tüzel kişilerin sorumluluğunu öngören bir madde değildir. Yani bu suç bakımından tüzel kişiler hakkında doğrudan bir hapis veya adli para cezası uygulanmaz.
Ancak bazı durumlarda tüzel kişiler açısından idari yaptırımlar veya faaliyet izninin iptali gibi yan sonuçlar doğabilir:
- İşletme sınırları içinde (bar, kulüp, eğlence mekânı vb.) çalışanların veya işletme sahiplerinin bilerek ortamı teşhircilik veya cinsel içerikli eylemlere elverişli hâle getirmesi,
- Mekânın bu tür fiilleri teşvik eden yapıda çalıştırılması,
- Güvenlik önlemlerinin alınmaması nedeniyle kamu düzeninin bozulması.
Bu gibi hallerde tüzel kişilere kabahatler hukuku kapsamında idari para cezaları, ruhsat iptali veya faaliyeti durdurma gibi yaptırımlar uygulanabilir.
Hayasızca Hareketler Suçunda Uzlaşma
Hayasızca hareketler veteşhircilik suçu, ceza hukuku uygulamasında uzlaşma kapsamına giren suçlardan değildir. Yani bu suçlarda mağdur ile fail arasında sulh yoluna giderek cezanın düşürülmesi veya kaldırılması söz konusu değildir.
Bu durumun gerekçesi, suçun kamu düzenine ve genel ahlaka karşı işlenmesiyle ilgilidir. Ceza hukuku açısından bu suçlar, yalnızca bireysel mağdurun hak ve rızasına bağlı olmayan, toplumun ortak ahlak değerlerini korumayı amaçlayan suçlardır. Dolayısıyla, mağdurun rızası veya uzlaşma talepleri olsa bile, savcılık re’sen soruşturma başlatır ve kamu davası açabilir.
Hayasızca Hareketler Suçunda Adli Para Cezası, Erteleme ve HAGB
1. Adli Para Cezası
TCK 225 kapsamında düzenlenen hayasızca hareketler suçu aslen hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak hâkim, failin ekonomik durumunu, suçun ağırlığını ve olası sosyal etkilerini göz önünde bulundurarak, hapis cezasını adli para cezasına çevirebilir. Bu durumda, adli para cezası, günlük veya aylık oranlar üzerinden hesaplanır ve mahkeme kararında net olarak belirtilir.
2. Cezanın Ertelenmesi
Hapis cezasının ertelenmesi, TCK’nın genel hükümleri çerçevesinde mümkündür. Failin:
- İlk defa suç işlemiş olması,
- Suç sonrası iyi halli olması,
- Toplum için tehlike arz etmemesi
gibi şartları taşıması hâlinde, mahkeme cezayı belli bir denetim süresi için erteleyebilir. Bu süre boyunca failin yeniden suç işlememesi gerekir. Erteleme, suçun temel veya hafif nitelikli hâlinde daha sık uygulanır.
3. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Hayasızca hareketler suçunda, failin suç işleme kastı zayıf, ilk defa işlemekte ve topluma zarar verme riski düşük ise, mahkeme TCK 225 kapsamındaki hükmün açıklanmasını geri bırakabilir (HAGB). Bu karar uygulandığında:
- Suç mahkeme kayıtlarına geçer,
- Belirlenen denetim süresi (genellikle 1–5 yıl) boyunca failin davranışları izlenir,
- Süre sonunda yeni bir suç işlememişse, hüküm kesinleşmez ve failin siciline ceza olarak yansımaz.
Hayasızca Hareketler Suçunda Soruşturma ve Kovuşturma Süreci
Hayasızca hareketler suçu kamu düzenine ve genel ahlaka karşı işlenen suçlar olduğundan, soruşturma ve kovuşturma süreçleri savcılık denetiminde re’sen yürütülür.
Soruşturma Süreci
- Suçun işlendiği yönünde ihbar, şikâyet veya kolluk birimlerinin tespiti ile savcılık soruşturma başlatır.
- Kolluk kuvvetleri, delil toplama, mağdur ve şüpheli ifadelerini alma gibi işlemleri yürütür.
- Bu aşamada, olayın aleni olup olmadığı, failin kastı ve fiilin cinsel mahiyeti titizlikle araştırılır.
Kovuşturma Süreci
- Soruşturma sonucunda savcı, yeterli delil varsa iddianame düzenleyerek mahkemeye gönderir.
- Mahkeme, iddianameyi inceledikten sonra duruşma açar ve tarafları dinleyerek yargılama sürecini yürütür.
- Bu süreçte mağdur ve şüpheli ifadeleri, tanık beyanları ve varsa kamera veya görgü delilleri dikkate alınır.
- Suçun niteliğine ve ağırlığına göre mahkeme, TCK 225 çerçevesinde hapis, adli para cezası veya HAGB gibi yaptırımlara hükmedebilir.
Hayasızca Hareketler Suçunda Gözaltı ve Tutuklama Tedbirleri
Hayasızca hareketler ve teşhircilik suçu genel ahlaka karşı işlenen suçlar kapsamında yer aldığından, soruşturma sürecinde kolluk ve savcılık gerekli gördüğü takdirde gözaltı ve tutuklama tedbirlerini uygulayabilir.
Gözaltı Tedbiri
- Failin olayın işlendiği sırada yakalanması veya kolluk tarafından suçun işlendiğinin tespit edilmesi hâlinde gözaltı uygulanabilir.
- Gözaltı, delillerin toplanması, şüphelinin ifadesinin alınması ve suçun daha fazla yayılmasının önlenmesi amacıyla kısa süreli olarak yapılır.
- Normal şartlarda, hayasızca hareketler suçu hafif bir ceza aralığına sahip olduğundan, yalnızca somut olaya ve risk durumuna göre gözaltı uygulanır.
Tutuklama Tedbiri
Tutuklama, gözaltına alınan kişinin kaçma, delilleri karartma veya suç işlemeye devam etme riski taşıdığı hallerde gündeme gelir. Hayasızca hareketler suçunda tutuklama şartları şunlardır:
- Suçun ısrarla veya toplu alanda işlenmesi,
- Failin daha önce benzer suçtan hüküm giymiş olması,
- Suçun işlendiği ortamın kamu düzeni açısından ciddi zarar yaratması,
- Mağdurun veya toplumun güvenliği için failin derhal kontrol altına alınması gerekliliği.
Hayasızca Hareketler Suçunun Teşebbüs, İştirak ve İçtima Halleri
Suçun farklı şekillerde işlenmesi hukuki sorumluluğu etkiler. Bu bağlamda teşebbüs, iştirak ve içtima halleri ayrı ayrı değerlendirilir.
Teşebbüs: Suçun teşebbüsü, failin suçu işlemeye yönelik iradesini fiilen göstermesi fakat eylemin sonuç doğurmaması hâlidir. Örnek: Fail, toplu bir parkta cinsel ilişkiye girmeye teşebbüs eder, ancak üçüncü kişiler tarafından engellenir veya eylem tamamlanamaz. TCK 225 kapsamında, teşebbüs de cezalandırılır; yani fiilin tamamlanmamış olması failin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İştirak (Suça Ortak Olma): Suçun iştirak hâli, birden fazla kişinin ortak irade ve iş birliği ile suçu işlemesi durumudur. Örnek: İki kişi, araç içinde alenen cinsel ilişkiye girerken birbirlerini cesaretlendirir veya eylemi birlikte gerçekleştirir. Bu durumda, her bir fail, TCK 225’e göre suçtan ayrı ayrı sorumlu tutulur; ceza, iştirak derecesine göre belirlenir.
İçtima (Birden Fazla Suçun Bir Arada İşlenmesi): İçtima, aynı kişi tarafından birden fazla suçun aynı eylem veya eylem bütünlüğü içinde işlenmesi hâlidir.Örnek: Fail, hem alenen cinsel ilişkiye girer hem de cinsel organını teşhir eder. Bu durumda suçlar içtima kuralları çerçevesinde değerlendirilir ve ceza artırılabilir.Mahkeme, TCK’nın içtima hükümlerine göre, işlenen her fiilin ayrı ayrı mı yoksa birleşik ceza mı oluşturacağını belirler.
Hayasızca Hareketler Suçu – Cinsel Taciz Suçu
Hayasızca hareketler suçu (TCK 225) ile cinsel taciz suçu (TCK 105) arasındaki ilişki, her iki suçun cinsel içerikli fiiller üzerinden işlendiği ve toplumsal ahlâk ile mağdurun bedensel ve psikolojik bütünlüğünü korumayı amaçladığı noktada ortaya çıkar.
Suçların Tanımı ve Farkları
Hayasızca hareketler suçu, alenen cinsel ilişki veya cinsel organ teşhiri şeklinde gerçekleşir ve çoğunlukla toplumun genel ahlâkına karşı işlenir; mağdurun doğrudan zarar görmesi şart değildir. Buna karşılık, cinsel taciz suçu, mağdurun rızası olmadan sözlü veya fiziksel cinsel davranışlarla rahatsız edilmesini ifade eder ve mağdurun bedensel veya psikolojik bütünlüğünü doğrudan ihlal eder.
Cezai Yaptırımlar
- TCK 225 kapsamında, hayasızca hareketlerde bulunan kişi için 6 ay ile 1 yıl arasında hapis cezası öngörülür.
- TCK 105’e göre cinsel taciz suçu işleyen kişi, 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır; mağdurun durumu veya failin davranış biçimi nitelikli hâlleri doğurabilir.
Suçların Birlikte İşlenmesi
Hayasızca hareketler ve cinsel taciz suçunun aynı fiilde veya aynı olayda birlikte işlenmesi mümkündür. Örnek: Bir kişi, toplu taşımada alenen cinsel organını gösterirken yolculara “gel” tarzı bir işaret yapıyrosa, hem TCK 225 hem de TCK 105 kapsamında içtima hükümleri uygulanır.
Mahkeme, failin davranışlarını ayrı ayrı değerlendirir ve içtima kurallarına göre ceza artırımı veya birleştirilmiş ceza verir. Böylece suçların birlikte işlenmesi, tek başına işlenen her suça kıyasla daha ağır yaptırım doğurur.
Hukuki Değerlendirme
- Her iki suçun birlikte işlenmesi, özellikle mağdur üzerindeki etkisi ve toplumun genel güvenliği açısından önemlidir.
- Uygulamada hâkimler, her iki suçun unsurlarını ayrı ayrı tespit eder, aleniyet, mağdurun rızası, failin kastı ve fiilin niteliğine göre cezayı belirler.
Hayasızca Hareketler Suçu Zamanaşımı
Hayasızca hareketler ve teşhircilik suçu (TCK 225) açısından zamanaşımı, iki ayrı bağlamda ele alınır: davada zamanaşımı ve cezada zamanaşımı.
1. Davada Zamanaşımı
Davada zamanaşımı, suçun işlendiği tarihten itibaren soruşturma veya kovuşturmanın başlatılabileceği süreyi ifade eder. Suçun temel cezası 6 ay – 1 yıl hapis olduğundan, soruşturma ve kovuşturma zamanaşımı, TCK’nın 66. ve 72. maddeleri uyarınca belirlenir. Örnek: Failin alenen teşhircilik yaptığı bir olayda, olayın üzerinden 5 yıl geçmesi hâlinde, savcılık soruşturma başlatamaz veya kovuşturma açamaz; dava zamanaşımına uğramış olur.
2. Cezada Zamanaşımı
Cezada zamanaşımı, mahkemece hükmedilen cezanın infaz edilebilmesi için öngörülen süredir. TCK 66/2 uyarınca, 1 yıla kadar hapis cezası için cezanın infaz zamanaşımı genellikle 5 yıl olarak belirlenir. Bu süre içinde ceza infaz edilmezse, hüküm kesinleşmiş olsa bile ceza uygulanamaz.
Hayasızca Hareketler ve Teşhircilik Suçu Etkin Pişmanlık
Hayasızca hareketler ve teşhircilik suçu açısından etkin pişmanlık, suç işlendikten sonra failin eylemi kendiliğinden sona erdirmesi, mağdurun zararını gidermesi veya suçun sonuçlarını hafifletmesi hâlinde uygulanabilir. Etkin pişmanlık hükümleri, ceza hukukunun genel ilkeleri çerçevesinde TCK 225’e de uygulanır. Bu kapsamda:
- Fail, suçun işlenmesinin ardından eylemini durdurur ve mağdur üzerinde oluşan olumsuz durumu düzeltmeye çalışırsa,
- Suçun gerçekleşmesi için gerekli delillerin toplanmasını kolaylaştırır veya suçun yayılmasını önlerse,
- Hâkim, cezada indirim yapabilir veya daha hafif bir yaptırım uygulayabilir.
Etkin pişmanlık, suçun aleni olması veya toplum üzerindeki etkisi dikkate alınarak değerlendirilir. Failin samimi ve gerçek bir şekilde mağduriyetin giderilmesine katkıda bulunması, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasında belirleyici rol oynar.
Bu suçta etkin pişmanlık, yalnızca failin davranışının sonucu suçun etkisini azaltacak veya durduracak nitelikte olması hâlinde geçerlidir; basit pişmanlık veya geç fark etme durumları tek başına yeterli değildir.
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Hayasızca hareketlerde bulunma suçu ve teşhircilik suçunda yetkili ve görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Bu mahkemeler, suçun işlendiği yer itibarıyla görevli olup, dava açma ve yargılama yetkisine sahiptir.
Eğer suç birden fazla yerde işlenmiş veya failin ikametgahı farklı ise, dava suçun işlendiği yer veya failin ikametgahının bulunduğu yer mahkemesinde açılabilir.
Bu düzenleme, hayasızca hareketlerde bulunma suçu ve teşhircilik suçu açısından yargılama sürecinin doğru ve hızlı yürütülmesini sağlar.
Hayasızca Hareketler Suçuna Örnek Olaylar
Manifest Teşhircilik Davası
6 Eylül 2025’te İstanbul’da sahne alan Manifest grubunun dans performansları ve sahne gösterileri, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından “hayasızca hareketler ve teşhircilik suçu” kapsamında re’sen soruşturmaya konu edildi.
Başsavcılığın açıklamasında, sahnedeki dans ve gösterilerin toplumun “ar, haya ve edep duygularını zedeleyen”, “toplumsal ahlâk ile edep törelerine saldırı niteliğinde” olduğu belirtildi ve bu gerekçe ile soruşturma açıldığı ifade edildi.
Soruşturma tamamlandığında hazırlanan iddianamede, grup üyeleri hakkında “teşhir suretiyle hayasızca hareketlerde bulunma” suçlamasıyla 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası talep edildi.
Bu olay, güncel olarak TCK 225’in nasıl uygulamaya çalışıldığına dair somut bir örnek teşkil ediyor. Ancak bazı hukukçular, eylemin cinsel organ teşhiri veya alenen cinsel ilişki olmadığını; yalnızca dans ve sahne kostümü üzerinden bu maddenin uygulanamayacağını, kanun metninin “cinsel içerikli ve aleni cinsel ilişki ya da teşhir” şartını sürdürdüğünü savunuyor.
Kurgusal Örnek Olay – Araçta Cinsel İlişki
Örneğin bir çift, araç içinde cinsel ilişkiye giriyor. Bu sırada yan yoldan geçen başka bir araçtan görünür hâle geliyor. Durumu fark eden üçüncü kişiler, olayı polise bildiriyor. Kolluk ekipleri gelerek çifti yakalıyor. Bu durumda:
- Fiilin “aleniyet” (başkaları tarafından görülebilme) unsuru gerçekleşmiş sayılır.
- Faillerin kastı da mevcuttur; zira cinsel ilişkiye girerken görülme ihtimali bilinmektedir.
- Dolayısıyla, bu olay TCK 225 çerçevesinde “alenen cinsel ilişkide bulunma” şeklindeki hayasızca hareket suçu olarak değerlendirilebilir.
- Hâkim, somut olayın koşullarını ve delil durumunu göz önünde bulundurarak 6 ay ile 1 yıl arası hapis cezası verebilir.
Kurgusal Örnek Olay – Toplu Taşıma Araçlarında Teşhircilik
Farz edelim ki bir kişi, sabah vakti kalabalık bir şehir içi otobüsüne binip gizlemeden cinsel organını çıkarıyor ve çevredeki yolculara göstermek için pozisyon alıyor; yolcuların şikâyeti üzerine kolluk duruma müdahale ediyor. Bu durumda:
- Fiil “teşhircilik yapma” unsurlarını taşıyor.
- Aleniyet şartı (çok sayıda üçüncü kişinin görebileceği ortam) ve cinsel içerik de mevcut.
- Bu eylem dolayısıyla da TCK 225 kapsamında suç oluşur. Fail hakkında yine 6 ay – 1 yıl hapis cezası istenebilir.
Hayasızca Hareketler ve Teşhircilik Hakkında Sık Sorulan Sorular
⚖️ Genel ahlaka karşı suçlar nelerdir?
✍️ Türk Ceza Kanunu’nda genel ahlaka karşı suçlar, toplumun ar ve edep değerlerine zarar veren fiilleri kapsar. Örneğin, hayasızca hareketler suçu ve teşhircilik suçu (TCK 225), müstehcenlik suçu (TCK 226), kumar oynatma, fuhuş, ahlaka aykırı yayınlar bu kapsamda yer alır.
⚖️ Arabada sevişmek suç mu?
✍️ Evet, eylem halen aleniyete açık ve başkaları tarafından görülebilecek şekilde gerçekleşiyorsa, TCK 225 kapsamında “alenen cinsel ilişkide bulunma” olarak suç oluşturabilir. Aracın kapalı ve gizli olması hâlinde suç unsuru oluşmaz.
⚖️ Hayasızca hareketler para cezası ne kadar?
✍️ TCK 225 kapsamında temel suç için hapis cezası öngörülse de, mahkeme failin durumuna ve nitelikli hallere göre adli para cezası da verebilir. Güncel hesaplamalar, 6 ay ile 1 yıl hapis cezası karşılığı günlük 20 TL’den başlayarak adli para cezasına çevrilebilir; miktar olay ve failin ekonomik durumuna göre değişir.
⚖️ Halka açık alanda öpüşmek suç mu?
✍️ Tek başına öpüşme, toplumu rahatsız edecek ölçüde aleniyet ve cinsel içerik içermiyorsa TCK 225 kapsamında suç oluşturmaz. Ancak çok sayıda kişinin önünde veya provokatif biçimde yapılırsa, genel ahlaka aykırı davranış olarak değerlendirilebilir.
⚖️ Hayasızca hareketler suçu şikayete tabi mi?
✍️ Hayır. Hayasızca hareketler suçu, kamu davası açılabilen, şikayete bağlı olmayan bir suçtur. Savcılık, mağdur şikâyet etmese de re’sen soruşturma başlatabilir.
⚖️ Teşhircilik suçu şikayete tabi mi?
✍️ Hayır. Hayasızca hareketler gibi teşhircilik suçu da kamu davası açılabilen, şikâyete bağlı olmayan suçlar arasında yer alır; yani mağdur şikâyet etmese bile savcılık re’sen soruşturma başlatabilir.